- सरकार र धितोपत्र बोर्डले गैरआवासीय नेपालीलाई नेपालको पुँजी बजारमा सहभागी गराउन नीतिगत र कानुनी सुधारको प्रक्रिया अघि बढाएका छन्।
- विदेशमा आर्जित पुँजी, सीप र प्रविधिलाई उत्पादनमूलक क्षेत्र, पूर्वाधार र आर्थिक विकासमा उपयोग गर्ने सरकारको लक्ष्य छ।
- लगानी प्रक्रिया सहज बनाउन र प्रविधिमैत्री बजार निर्माणका लागि धितोपत्र बोर्ड र एनआरएन प्रतिनिधिबीच छलफल भएको छ।
- रेमिट्यान्सलाई उपभोगबाट लगानीमा रूपान्तरण गरी देशको अर्थतन्त्र र शेयर बजारलाई थप परिपक्व बनाउने उद्देश्य लिइएको छ।
काठमाडौं । वर्षौंदेखि विदेशमा पसिना बगाउँदै आएका लाखौँ नेपालीले पठाउँदै आएको रेमिट्यान्सले नेपालको अर्थतन्त्रलाई धानेको छ। तर अब विदेशमा रहेका नेपालीको मेहनतबाट आर्जित बचतलाई केवल दैनिक उपभोगमा सीमित नराखी देशको उत्पादन, उद्योग, पूर्वाधार र आर्थिक विकाससँग जोड्ने प्रयास सुरु भएको छ।
यही उद्देश्यसहित सरकारले गैरआवासीय नेपाली (एनआरएन) लाई नेपालको पुँजी बजारसँग प्रत्यक्ष जोड्ने तयारी अघि बढाएको छ। विदेशमा रहेका नेपालीको पुँजीसँगै उनीहरूले विदेशमा हासिल गरेको ज्ञान, सीप, प्रविधि र व्यावसायिक अनुभवलाई नेपालको आर्थिक विकासमा उपयोग गर्ने लक्ष्यसहित नीतिगत तथा कानुनी सुधारको प्रक्रिया सुरु गरिएको हो।
नेपाल धितोपत्र बोर्ड (सेबोन) र गैरआवासीय नेपाली प्रतिनिधिहरूबीच बुधबार भएको छलफलले विदेशमा रहेका नेपालीलाई नेपालको शेयर बजारमा सहभागी गराउने सम्भावनालाई थप अगाडि बढाएको छ। छलफलमा लगानी प्रक्रिया सहज बनाउने, कानुनी अवरोध हटाउने, लगानी सुरक्षाको सुनिश्चितता गर्ने र प्रविधिमैत्री बजार निर्माण गर्ने विषयमा केन्द्रित रहेर छलफल भएको थियो।
धितोपत्र बोर्डका अध्यक्ष डा. गोपालप्रसाद भट्टसहित बोर्डका उच्च अधिकारीहरू र गैरआवासीय नेपाली प्रतिनिधिहरू सहभागी छलफलमा नेपालको पुँजी बजारलाई अन्तर्राष्ट्रिय लगानीसँग जोड्ने विषयलाई प्राथमिकताका साथ उठाइएको थियो।
बोर्ड अध्यक्ष भट्टले सरकारले बजेटमार्फत गैरआवासीय नेपालीलाई नेपालको धितोपत्रको दोस्रो बजारमा सहभागी गराउने नीति अघि सारेको उल्लेख गर्दै त्यसको कार्यान्वयनका लागि आवश्यक कानुनी, प्राविधिक र संस्थागत तयारी भइरहेको जानकारी दिए।
उनका अनुसार आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पुँजी बजार नीतिमा समेत एनआरएन लगानी विस्तारलाई प्राथमिकतामा राखिएको छ। यसका लागि लगानीकर्ताले सहज रूपमा प्रवेश गर्न सक्ने वातावरण निर्माण, नियमन प्रणाली सुधार र बजार पूर्वाधार विकासमा जोड दिइनेछ।
विदेशको कमाइलाई देश निर्माणमा जोड्ने अवसर
नेपालका धेरै परिवारका लागि वैदेशिक रोजगारी केवल आम्दानीको माध्यम मात्र होइन, जीवन परिवर्तनको आधार बनेको छ। लाखौँ नेपाली युवाले विदेशमा कठिन परिश्रम गरेर पठाएको रकमले परिवारको शिक्षा, स्वास्थ्य र जीवनस्तर सुधार गर्न ठूलो भूमिका खेलेको छ।
तर पछिल्लो समय प्रश्न उठ्दै आएको छ– के विदेशमा रहेका नेपालीको मेहनतबाट सिर्जित पुँजीलाई अझ दीर्घकालीन रूपमा देश निर्माणमा प्रयोग गर्न सकिँदैन?
सरकारको पछिल्लो पहलले यही प्रश्नको उत्तर खोज्ने प्रयास गरेको छ। विदेशमा रहेका नेपालीको बचतलाई शेयर बजार, ऊर्जा, पर्यटन, उद्योग, पूर्वाधार र उत्पादनमूलक क्षेत्रमा परिचालन गर्न सकेमा त्यसले व्यक्तिगत लगानीसँगै राष्ट्रिय अर्थतन्त्रलाई समेत बलियो बनाउन सक्ने विश्वास गरिएको छ।
अर्थविद्हरूका अनुसार एनआरएन लगानीकर्ताको सहभागिताले नेपालको शेयर बजारमा नयाँ ऊर्जा ल्याउन सक्छ। अहिले व्यक्तिगत लगानीकर्ताको बाहुल्यता रहेको बजारमा दीर्घकालीन सोच भएका संस्थागत तथा गैरआवासीय लगानीकर्ता थपिँदा बजार थप परिपक्व र स्थिर बन्न सक्ने अपेक्षा गरिएको छ।
एनआरएन लगानी कम्पनीमार्फत नयाँ सम्भावना
छलफलका क्रममा गैरआवासीय नेपाली प्रतिनिधिहरूले नेपाल सरकार र गैरआवासीय नेपालीको संयुक्त लगानीमा स्थापना भएको लगानी कम्पनीमार्फत ठूलो मात्रामा पुँजी परिचालन गर्ने योजना प्रस्तुत गरेका थिए।
उक्त कम्पनीले सार्वजनिक निष्कासन (आईपीओ) मार्फत विदेशमा रहेका नेपालीबाट लगानी संकलन गर्ने र त्यसलाई देशका सम्भावनायुक्त क्षेत्रमा परिचालन गर्ने योजना अघि सारेको छ।
ऊर्जा, पर्यटन, पूर्वाधार, उत्पादन उद्योग तथा रोजगारी सिर्जना गर्ने परियोजनामा लगानी केन्द्रित गर्न सकेमा विदेशमा रहेको नेपाली पुँजीलाई नेपालको आर्थिक विकाससँग प्रत्यक्ष जोड्न सकिने अपेक्षा गरिएको छ।
त्यसैगरी ठूला परियोजनाका लागि बन्ड, डिबेन्चर तथा अन्य वित्तीय उपकरणमार्फत लगानी जुटाउने सम्भावनासमेत छलफलमा उठाइएको छ।
विश्वास निर्माण सबैभन्दा ठूलो आवश्यकता
तर विदेशमा रहेका नेपालीलाई लगानीका लागि आकर्षित गर्न नीति घोषणा मात्र पर्याप्त नहुने विज्ञहरू बताउँछन्।
विदेशमा बसेका नेपाली लगानीकर्ताका लागि लगानी गर्ने प्रक्रिया कति सहज छ, आफ्नो लगानी कति सुरक्षित छ, प्राप्त लाभांश कसरी फिर्ता लैजान सकिन्छ र नियामकीय व्यवस्था कति स्पष्ट छ भन्ने विषयले महत्वपूर्ण भूमिका खेल्नेछ।
नेपालको शेयर बजारले पछिल्ला वर्षहरूमा उतारचढाव सामना गरेको छ। नीतिगत परिवर्तन, बजारमा देखिने अस्थिरता, कम्पनीहरूको वित्तीय अवस्था र नियमनसम्बन्धी प्रश्नहरूले कतिपय लगानीकर्ताको विश्वास प्रभावित भएको देखिन्छ।
त्यसैले एनआरएन लगानी भित्र्याउन बजारमा पारदर्शिता, विश्वसनीय सूचना प्रणाली, कम्पनी सुशासन र प्रभावकारी नियमन अनिवार्य हुने विज्ञहरूको सुझाव छ।
प्रविधिले जोड्नेछ विदेश र नेपालको बजार
विदेशमा रहेका नेपालीका लागि नेपालको पुँजी बजारमा लगानी गर्ने प्रक्रिया सहज बनाउन प्रविधिको प्रयोग महत्वपूर्ण हुनेछ।
अनलाइनबाट खाता खोल्ने सुविधा, डिजिटल पहिचान प्रणाली, सुरक्षित कारोबार प्रणाली र अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको सूचना पहुँच विकास गर्न सकेमा विदेशमा बसेर पनि नेपालीले सहज रूपमा लगानी गर्न सक्नेछन्।
यसका लागि बैंकिङ प्रणाली, धितोपत्र कारोबार प्रणाली र नियामक निकायबीच प्रभावकारी समन्वय आवश्यक देखिएको छ।
रेमिट्यान्सबाट लगानीतर्फको यात्रा
नेपालको अर्थतन्त्र लामो समयदेखि रेमिट्यान्समा आधारित रहँदै आएको छ। अब चुनौती भनेको विदेशबाट आउने रकमलाई केवल उपभोगमा सीमित नराखी उत्पादन र लगानीमा रूपान्तरण गर्नु हो।
गैरआवासीय नेपालीको पुँजीलाई देशको विकाससँग जोड्न सकिएमा यसले नेपालको आर्थिक संरचनामा दीर्घकालीन परिवर्तन ल्याउन सक्छ।
विदेशमा बसेका नेपालीका लागि पनि यो केवल आर्थिक अवसर मात्र होइन, आफ्नो मातृभूमिको विकास यात्रामा प्रत्यक्ष सहभागी हुने माध्यम बन्न सक्छ।
धितोपत्र बोर्ड र गैरआवासीय नेपाली प्रतिनिधिबीच भएको पछिल्लो छलफललाई यही दिशातर्फको महत्वपूर्ण सुरुवातका रूपमा हेरिएको छ। अब यसको सफलता स्पष्ट नीति, प्रभावकारी कार्यान्वयन र लगानीकर्ताको विश्वास निर्माणमा निर्भर हुनेछ।
यदि प्रस्तावित सुधारहरू व्यवहारमा लागू हुन सकेमा विदेशमा रहेको नेपाली पुँजीलाई नेपालको समृद्धिसँग जोड्ने नयाँ अध्याय सुरु हुन सक्ने अपेक्षा गरिएको छ।
