- पूर्वप्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवा सिंगापुरमा पाँच महिना लामो स्वास्थ्य उपचार पूरा गरी बिहीबार स्वदेश फर्किएका छन्।
- नेपाली कांग्रेसको केन्द्रीय कार्यसमिति बैठकले देउवाको स्वदेश फिर्तीको स्वागत गर्दै उहाँको पूर्ण स्वास्थ्यलाभको कामना गरेको छ।
- पार्टीले नयाँ नेतृत्वलाई गतिशील बनाउन र विधानसम्मत परिवर्तनलाई संस्थागत गर्न देउवाबाट अभिभावकीय भूमिकाको अपेक्षा गरेको छ।
- नेतृत्व हस्तान्तरणको प्रक्रियामा रहेको कांग्रेसका लागि देउवाको संगठनात्मक अनुभव र राजनीतिक मार्गदर्शनलाई महत्त्वपूर्ण मानिएको छ।
काठमाडौं । नेपाली कांग्रेसका निवर्तमान सभापति एवं पूर्वप्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवा झण्डै पाँच महिनाको विदेश बसाइपछि बिहीबार स्वदेश फर्किएका छन्। गत फागुन १३ गते स्वास्थ्य उपचारका लागि सिंगापुर गएका देउवा उपचारपछि स्वदेश फर्किएका हुन्।
देउवा स्वदेश फर्किएकै दिन बसेको नेपाली कांग्रेस केन्द्रीय कार्यसमिति बैठकले उनको स्वदेश आगमनको स्वागत गर्दै पूर्ण स्वास्थ्यलाभको कामना गरेको छ। सभापति गगन थापाको अध्यक्षतामा बिहीबार पार्टी केन्द्रीय कार्यालय सानेपामा बसेको बैठकले गरेका चार निर्णयमध्ये पहिलो निर्णयमै देउवाको स्वदेश फिर्तीलाई स्वागत गरिएको हो।
‘नेपाली कांग्रेस केन्द्रीय कार्यसमितिको यो बैठक पार्टीका निवर्तमान सभापति एवं पूर्वप्रधानमन्त्री श्री शेरबहादुर देउवा लामो समयको स्वास्थ्य उपचारपछि स्वदेश फर्कनुभएकोमा हार्दिक स्वागत गर्दछ,’ बैठकको निर्णयमा भनिएको छ, ‘यो बैठक उहाँको पूर्ण स्वास्थ्यलाभको कामना गर्दछ।’
कांग्रेसले देउवाले लोकतान्त्रिक आन्दोलन र पार्टीको इतिहास निर्माणमा खेलेको भूमिकाको समेत स्मरण गरेको छ। बैठकले लोकतान्त्रिक आन्दोलनमा उनले गरेको नेतृत्वप्रति सम्मान व्यक्त गर्दै पार्टी निर्माणमा उनको योगदानको प्रशंसा गरेको छ।
त्यसैगरी, कांग्रेसले देउवाबाट अब ‘अभिभावकीय भूमिका’को अपेक्षा गरेको छ। पार्टीको नयाँ नेतृत्वले विशेष महाधिवेशनमार्फत आएको परिवर्तनलाई संस्थागत गर्दै कांग्रेसलाई समयसापेक्ष र गतिशील बनाउन देउवाको अनुभव र सहयोग आवश्यक रहेको संकेत गरेको छ।
बैठकको निर्णयमा भनिएको छ, ‘पार्टी र देशमा विधि र पद्धति स्थापित गर्न लामो संघर्ष गर्नुभएका आदरणीय नेताले विशेष महाधिवेशनमार्फत पार्टीमा आएको वैधानिक परिवर्तनलाई संस्थागत गर्दै समयसापेक्ष र गतिशील नेपाली कांग्रेस निर्माणका लागि निवर्तमान सभापतिका रूपमा अभिभावकीय भूमिका निर्वाह गर्नुहुनेछ भन्नेमा यो बैठक पूर्ण विश्वास व्यक्त गर्दछ।’
देउवाको स्वदेश फिर्ती यस्तो समयमा भएको छ, जतिबेला नेपाली कांग्रेस नेतृत्व परिवर्तन र संगठनात्मक पुनर्संरचनाको चरणमा छ। विशेष महाधिवेशनमार्फत गगन थापाको नेतृत्वमा नयाँ कार्यसमिति बनेपछि कांग्रेसभित्र पुरानो नेतृत्व र नयाँ पुस्ताबीचको सम्बन्ध तथा शक्ति सन्तुलनलाई चासोका साथ हेरिएको छ।
लामो समय नेपाली राजनीतिमा प्रभावशाली भूमिका निर्वाह गरेका देउवा पाँच पटक प्रधानमन्त्री भइसकेका छन्। उनी २०४८ सालदेखि डडेलधुराबाट निरन्तर प्रतिनिधिसभामा निर्वाचित हुँदै आएका छन्। कांग्रेसको संगठन विस्तारदेखि विभिन्न राजनीतिक आन्दोलनमा उनको महत्वपूर्ण भूमिका रहँदै आएको छ।
तर पछिल्ला वर्षमा कांग्रेसभित्र नेतृत्व हस्तान्तरण, पुस्तान्तरण, गुटगत राजनीति र पार्टीको कार्यशैलीलाई लिएर व्यापक असन्तुष्टि देखिएको थियो। विशेषगरी नयाँ पुस्ताका नेताहरूले पार्टीलाई नयाँ ढंगले सञ्चालन गर्नुपर्ने माग गर्दै आएका थिए।
जेनजी आन्दोलनपछि पुराना राजनीतिक दलमाथि बढेको जनदबाब र त्यसपछिको प्रतिनिधिसभा निर्वाचन परिणामले यो बहसलाई थप तीव्र बनाएको छ। लामो समयदेखि राष्ट्रिय राजनीतिमा प्रभाव जमाउँदै आएका कांग्रेस, नेकपा एमालेलगायतका परम्परागत दलहरूले निर्वाचनमा अपेक्षित परिणाम हासिल गर्न नसकेपछि नेतृत्व र संगठन सुधारको दबाब बढेको हो।
निर्वाचन परिणामले नयाँ राजनीतिक शक्तिप्रति मतदाताको आकर्षण बढेको देखाएपछि पुराना दलभित्र आत्मसमीक्षा र पुनर्संरचनाको बहस सुरु भएको छ। कांग्रेसले पनि यही परिस्थितिमा नेतृत्व परिवर्तन गर्दै नयाँ राजनीतिक सन्देश दिने प्रयास गरेको छ।
तर नेतृत्व परिवर्तनसँगै पार्टीभित्र पुरानो नेतृत्वको प्रभाव पूर्ण रूपमा समाप्त भएको छैन। दशकौँसम्म पार्टीको नेतृत्वमा रहेका देउवाको संगठनात्मक अनुभव, राजनीतिक सम्बन्ध र कार्यकर्तामाझको प्रभाव अझै महत्वपूर्ण मानिन्छ। त्यसैले नयाँ नेतृत्वका लागि देउवालाई कसरी व्यवस्थापन गर्ने भन्ने विषय राजनीतिक रूपमा संवेदनशील बनेको छ।
कांग्रेसको पछिल्लो निर्णयमा देउवालाई सक्रिय पार्टी नेतृत्वको प्रतिस्पर्धीभन्दा पनि अनुभवी अभिभावकका रूपमा प्रस्तुत गर्न खोजिएको देखिन्छ। नयाँ नेतृत्वले उनको अनुभवलाई पार्टी निर्माणमा उपयोग गर्न चाहेको संकेत पनि निर्णयबाट मिल्छ।
यद्यपि, ‘अभिभावकीय भूमिका’ व्यवहारमा कस्तो हुन्छ भन्ने प्रश्न भने आगामी दिनमा स्पष्ट हुनेछ। नयाँ नेतृत्वले पार्टीका निर्णयमा स्वतन्त्र रूपमा काम गर्ने वातावरण पाउँछ कि पुरानो शक्ति संरचनाको प्रभाव कायमै रहन्छ भन्ने विषय कांग्रेसको आन्तरिक राजनीतिका लागि महत्वपूर्ण हुनेछ।
देउवाको विदेश बसाइका क्रममा उनको स्वास्थ्य अवस्थाबारे सामाजिक सञ्जालमा विभिन्न दाबीसमेत सार्वजनिक भएका थिए। कतिपय अपुष्ट सामग्रीप्रति उनको सचिवालयले असन्तुष्टि जनाउँदै तथ्य पुष्टि नगरी समाचार तथा सूचना प्रसारण नगर्न आग्रह गरेको थियो। सार्वजनिक जीवनमा रहेका व्यक्तिको स्वास्थ्य अवस्थाबारे चासो स्वाभाविक भए पनि संवेदनशील विषयमा अपुष्ट सूचना फैलिन नदिनुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ।
त्यसैगरी, देउवा विदेशमा रहेका बेला सम्पत्ति शुद्धीकरणसम्बन्धी अनुसन्धानको विषय पनि सार्वजनिक चर्चामा आएको थियो। देउवा पक्षले अनुसन्धानमा सहयोग गर्ने प्रतिबद्धता जनाउँदै आफूहरू अनुसन्धानबाट भागेको नभएको स्पष्ट पार्दै आएको छ। अनुसन्धानमा नाम जोडिनु आफैंमा दोष प्रमाणित हुनु होइन भन्ने कानुनी मान्यतालाई ध्यानमा राख्दै यस विषयलाई तथ्य र प्रमाणका आधारमा हेर्नुपर्ने हुन्छ।
स्वदेश फर्किएपछि देउवाको आगामी राजनीतिक गतिविधि भने कांग्रेसभित्र मात्र नभई राष्ट्रिय राजनीतिमा समेत चासोको विषय बनेको छ। उनी सक्रिय चुनावी राजनीतिमा रहने वा निवर्तमान सभापतिका रूपमा पार्टीलाई सल्लाह र मार्गदर्शन दिने भूमिकामा सीमित हुने भन्ने विषय अझै स्पष्ट भइसकेको छैन।
कांग्रेसका लागि अहिलेको मुख्य चुनौती भनेको नेतृत्व परिवर्तनलाई संगठन र राजनीतिक संस्कारको परिवर्तनमा रूपान्तरण गर्नु हो। नयाँ नेतृत्वले पुरानो पुस्ताको अनुभवलाई सम्मान गर्दै नयाँ पुस्ताको अपेक्षा र जनताको बदलिएको मनोविज्ञानलाई सम्बोधन गर्नुपर्ने अवस्था छ।
यस अर्थमा देउवाको स्वदेश फिर्ती कांग्रेसका लागि एउटा नयाँ राजनीतिक अध्यायको सुरुवात पनि बन्न सक्छ। लामो समय पार्टीको नेतृत्व गरेका देउवाले नयाँ नेतृत्वलाई सहज रूपमा अघि बढ्न सहयोग गरेमा उनको अनुभव कांग्रेसका लागि महत्वपूर्ण सम्पत्ति बन्न सक्छ। तर पुरानो शक्ति संघर्ष पुनः सक्रिय भयो भने त्यसले पार्टीको पुनर्संरचनाको प्रयासलाई कमजोर पार्न सक्ने जोखिम पनि उत्तिकै छ।
अबको समयले देउवाको नयाँ भूमिकाको वास्तविक स्वरूप निर्धारण गर्नेछ। कांग्रेसको निर्णयमा उल्लेख गरिएको ‘अभिभावकीय भूमिका’ केवल औपचारिक सम्मानमा सीमित रहने हो वा पार्टीको पुनर्निर्माणमा प्रभावकारी मार्गदर्शनको माध्यम बन्ने हो, त्यसको जवाफ आगामी राजनीतिक घटनाक्रमले दिनेछ।
