सफलता भाग्यले मात्र दिँदैन, दैनिक बानीले पनि बाटो बनाउँछ

काठमाडौं :जब हामी कुनै मानिसलाई ठूलो व्यवसायी, सफल उद्यमी वा करोडपति बनेको देख्छौँ, पहिलो प्रश्न प्रायः एउटै हुन्छ “उसको भाग्य राम्रो रहेछ।”

कतिपय अवस्थामा भाग्य र अवसरले भूमिका खेल्छन्। तर सफलता केवल भाग्यकै परिणाम हो भन्ने सोचलाई अमेरिकी लेखक तथा वित्तीय योजनाकार टम कोरलेको लामो अध्ययनले केही हदसम्म चुनौती दिएको छ।

कोरलेले पाँच वर्ष लगाएर धनी र आर्थिक रूपमा संघर्ष गरिरहेका मानिसहरूको दैनिक जीवन, सोचाइ र व्यवहारको अध्ययन गरेका थिए। उनको Rich Habits Study मा २३३ जना धनी व्यक्ति समावेश थिए, जसमा १७७ जना आफ्नै प्रयासबाट करोडपति बनेका व्यक्ति थिए। तुलना गर्न १२८ जना आर्थिक रूपमा कमजोर व्यक्तिलाई पनि अध्ययनमा समेटिएको थियो।

कोरलेले सहभागीहरूलाई दैनिक बानी, लक्ष्य, पढाइ, स्वास्थ्य, काम, सम्बन्ध र पैसासम्बन्धी व्यवहारबारे १४४ वटा प्रश्न सोधेका थिए।

अध्ययनको उद्देश्य ‘यस्ता बानी अपनाएपछि जोसुकै मानिस करोडपति बन्छ’ भन्ने प्रमाणित गर्नु थिएन। बरु, सफल मानिसहरूको जीवनमा बारम्बार देखिने केही समान व्यवहार पहिचान गर्नु थियो।

त्यसैले कोरलेको अनुसन्धानलाई धन कमाउने जादुई सूत्रभन्दा पनि जीवनलाई व्यवस्थित बनाउने केही व्यवहारिक पाठका रूपमा हेर्नु बढी उचित हुन्छ।

ठूलो सपना, तर सानो कदमबाट सुरुआत

सफल मानिसहरूले आफू कहाँ पुग्न चाहन्छन् भन्ने कुरा स्पष्ट राख्ने गरेको अध्ययनले देखाएको छ।

तर सपना देख्नु र सपना पूरा गर्नु फरक कुरा हो। करोडपति बन्ने सपना देखेर मात्र कोही करोडपति हुँदैन। त्यसका लागि हरेक दिन केही न केही काम गर्नुपर्छ।

यही कारण दैनिक लक्ष्य र प्राथमिकता निर्धारण गर्ने बानी महत्वपूर्ण देखिन्छ। आज के गर्ने, कुन काम पहिले गर्ने र कुन काम पछि गर्ने भन्ने स्पष्ट हुँदा मानिस आफ्नो समय अनावश्यक काममा खर्च हुनबाट जोगाउन सक्छ।

ठूलो सफलता धेरैपटक एउटा ठूलो छलाङबाट होइन, हरेक दिन चालिएको सानो कदमबाट बनेको हुन्छ।

पढ्ने मानिस किन अघि बढ्छ?

कोरलेको अध्ययनमा सहभागी धनी व्यक्तिहरूमध्ये ८८ प्रतिशतले दैनिक कम्तीमा ३० मिनेट शिक्षा वा आत्मविकासका लागि पढ्ने बताएका थिए। उनीहरूले पढाइलाई केवल मनोरञ्जनका रूपमा नभई ज्ञान र क्षमता बढाउने माध्यमका रूपमा प्रयोग गर्ने गरेको अध्ययनमा उल्लेख छ।

यसको अर्थ सफल हुन सबैले दिनभर किताब पढ्नुपर्छ भन्ने होइन।

तर संसार परिवर्तन भइरहँदा आफू पनि सिकिरहनुपर्छ भन्ने सन्देश भने महत्वपूर्ण छ। व्यवसायीले बजारबारे, कर्मचारीले आफ्नो सीपबारे र विद्यार्थीले आफ्नो भविष्यबारे निरन्तर सिकिरहन सक्छन्।

आज सिकेको एउटा नयाँ कुरा भोलिको एउटा नयाँ अवसर बन्न सक्छ।

पैसा कमाउने हो भने शरीर पनि जोगाउनुपर्छ

हामी प्रायः सफल मानिसको कार्यालय, व्यवसाय र बैंक खाताबारे कुरा गर्छौँ। तर कोरलेको अध्ययनले उनीहरूको स्वास्थ्यसम्बन्धी बानीतर्फ पनि ध्यान दिएको छ।

अध्ययनमा सहभागी धनी व्यक्तिमध्ये ७६ प्रतिशतले दैनिक कम्तीमा ३० मिनेट एरोबिक व्यायाम गर्ने बताएका थिए। हिँड्ने, दौडने र साइकल चलाउनेजस्ता गतिविधि त्यसमा समावेश थिए।

यसबाट व्यायाम गरेकै कारण मानिस धनी हुन्छ भन्ने निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन। तर स्वस्थ शरीर र सक्रिय दिमागले काम, अनुशासन र दैनिक जीवनमा सहयोग पुर्‍याउन सक्छ।

आखिर पैसा कमाउन खोज्दा स्वास्थ्य नै गुम्यो भने त्यस सफलताको अर्थ के रहन्छ?

एउटै आम्दानीमा मात्र निर्भर नहुने सोच

अध्ययनमा सहभागी धेरै स्वनिर्मित करोडपतिहरूसँग एकभन्दा बढी आम्दानीका स्रोत रहेको पाइएको थियो। कोरलेका अनुसार ६५ प्रतिशतसँग तीन वा सोभन्दा बढी आम्दानीका स्रोत थिए।

यसको अर्थ सबैले अनिवार्य रूपमा तीन वटा व्यवसाय सुरु गर्नुपर्छ भन्ने होइन।

यसले एउटा फरक सोच देखाउँछ—आर्थिक सुरक्षा एउटै स्रोतमा मात्र निर्भर नराख्ने।

कसैका लागि यो व्यवसाय हुन सक्छ, कसैका लागि लगानी, अतिरिक्त सीपबाट हुने आम्दानी वा अन्य वैध माध्यम। तर यस्तो निर्णय आफ्नो आर्थिक अवस्था र जोखिम क्षमता बुझेर मात्र गर्नुपर्छ।

सफल मानिस पनि डराउँछन्

सफल व्यक्तिलाई हामी कहिलेकाहीँ डर नमान्ने मानिसका रूपमा कल्पना गर्छौँ। वास्तविकता त्यस्तो नहुन सक्छ।

नयाँ व्यवसाय सुरु गर्दा असफल हुने डर हुन्छ। लगानी गर्दा पैसा गुम्ने डर हुन्छ। नयाँ काम खोज्दा अस्वीकार हुने डर हुन्छ।

फरक यति हुन सक्छ कि सफल मानिसले डरलाई निर्णयको अन्तिम मालिक बन्न दिँदैनन्।

यसको अर्थ जोखिम नबुझी अगाडि बढ्नु होइन। जोखिम बुझ्ने, सम्भावित नोक्सानी हेर्ने र त्यसपछि निर्णय गर्ने हो।

साहस भनेको डर नहुनु होइन। डर हुँदाहुँदै पनि सही कदम चाल्नु हो।

मानिस एक्लै सफल हुँदैन

सफलताको कथा सुनाउँदा हामी अक्सर व्यक्तिको मेहनत मात्र सम्झन्छौँ। तर उसको यात्रामा शिक्षक, साथी, सहकर्मी, परिवार, व्यवसायिक साझेदार वा कुनै अनुभवी व्यक्तिको भूमिका पनि हुन सक्छ।

कोरलेको अध्ययनले सफल मानिसहरूले सम्बन्ध निर्माणलाई महत्व दिने गरेको देखाएको छ। उनको अनुसन्धानमा ७९ प्रतिशत धनी व्यक्तिले महिनामा कम्तीमा पाँच घण्टा नेटवर्किङमा समय दिने उल्लेख छ।

राम्रो सम्बन्धको अर्थ केवल प्रभावशाली मानिससँग चिनजान बनाउनु होइन।

कहिलेकाहीँ एउटा सही व्यक्तिले दिएको एउटा सानो सुझावले वर्षौंको गल्तीबाट जोगाउन सक्छ। एउटा परिचयले नयाँ अवसर खोल्न सक्छ। एउटा अनुभवी व्यक्तिले कठिन समयमा सही दिशा देखाउन सक्छ।

त्यसैले सफलताको यात्रामा मानिस पनि एउटा महत्वपूर्ण पूँजी हो।

करोडपति बन्न पनि वर्षौं लाग्न सक्छ

‘रातारात सफल’ भएका मानिसका कथा हामी धेरै सुन्छौँ। सामाजिक सञ्जालले यस्तो सफलता झन् सजिलो देखाइदिन्छ।

तर कोरलेको अनुसन्धानले फरक तस्वीर देखाउँछ। उनको अध्ययनअनुसार स्वनिर्मित करोडपतिहरूलाई धनी बन्न औसतमा करिब ३२ वर्ष लागेको थियो।

यसले एउटा महत्वपूर्ण कुरा सम्झाउँछ—सफलता प्रायः लामो यात्रा हो।

आज व्यवसाय सुरु गरेर भोलि करोडपति बन्ने अपेक्षा गर्नु वास्तविकतासँग मेल खाँदैन। धेरै मानिसले वर्षौंसम्म सिक्छन्, असफल हुन्छन्, फेरि प्रयास गर्छन् र विस्तारै आफ्नो आर्थिक अवस्था सुधार्छन्।

समय लाग्नु असफल हुनु होइन।

असफलताले यात्रा रोक्नुपर्दैन

व्यवसायमा घाटा हुन सक्छ। जागिर गुम्न सक्छ। लगानी असफल हुन सक्छ। योजना बिग्रन सक्छ।

तर एउटा असफलताले सम्पूर्ण जीवनको निर्णय गर्नु हुँदैन।

कोरलेको अनुसन्धानले दीर्घकालीन लक्ष्यप्रति निरन्तर लागिरहने व्यवहारलाई सफल मानिसहरूको एउटा साझा विशेषताका रूपमा प्रस्तुत गर्छ। यसको अर्थ उनीहरू कहिल्यै असफल भएनन् भन्ने होइन। बरु असफलतापछि पनि अघि बढ्ने क्षमता महत्वपूर्ण हुन सक्छ।

जीवनमा सबैभन्दा बलियो मानिस सधैं जित्ने मानिस नहुन सक्छ। हारपछि फेरि उठ्ने मानिस पनि बलियो हुन्छ।

भाग्यलाई नकार्न मिल्दैन

यहाँ एउटा कुरा स्पष्ट हुनु आवश्यक छ। कोरलेको अध्ययनले भाग्य वा परिस्थितिको भूमिका समाप्त भएको प्रमाणित गर्दैन।

मानिसको आर्थिक अवस्था शिक्षा, परिवार, स्वास्थ्य, देशको अर्थतन्त्र, अवसर, पूँजी, सामाजिक वातावरण र संयोगजस्ता धेरै कुराबाट प्रभावित हुन्छ।

त्यसैले ‘धनी मानिस सफल भए किनकि उनीहरूले सही बानी अपनाए, गरिब मानिसले गलत बानी अपनाए’ भन्ने सरल निष्कर्ष निकाल्नु उचित हुँदैन।

कोरलेको अध्ययनको बलियो पक्ष भनेको मानिसले आफ्नो नियन्त्रणमा रहेका कुरामा काम गर्न सक्छ भन्ने सन्देश हो।

हामीले जन्मस्थान वा विगत बदल्न नसकौँला। तर आजको समय कसरी प्रयोग गर्ने, के सिक्ने, कसरी खर्च गर्ने, कसरी काम गर्ने र कस्ता मानिससँग सम्बन्ध राख्ने भन्नेमा केही हदसम्म हाम्रो आफ्नै निर्णय हुन्छ।

सफलताको सबैभन्दा सरल पाठ

कोरलेको अनुसन्धानबाट प्रेरणा लिने हो भने सफल हुन आजै करोडौँ रुपैयाँ आवश्यक पर्दैन।

आज ३० मिनेट पढ्न सकिन्छ।

आज केही समय व्यायाम गर्न सकिन्छ।

आज एउटा स्पष्ट लक्ष्य लेख्न सकिन्छ।

आज अनावश्यक खर्च रोक्न सकिन्छ।

आज एउटा नयाँ सीप सिक्न सकिन्छ।

आज अनुभवी व्यक्तिसँग सल्लाह लिन सकिन्छ।

आज हिजोभन्दा एउटा राम्रो निर्णय गर्न सकिन्छ।

यी कामले भोलिपल्टै मानिसलाई धनी बनाउँदैनन्।

तर जीवनमा निरन्तर दोहोरिने यस्ता साना निर्णयहरूले मानिसको दिशा बदल्न सक्छन्।

अन्ततः सफलताको कथा केवल बैंक खातामा जम्मा भएको पैसाको कथा होइन। आफ्नो समयको मूल्य बुझ्नु, आफूलाई निरन्तर सुधार्नु, परिवार र समाजका लागि मूल्य सिर्जना गर्नु र कठिन समयमा पनि आशा नछोड्नु पनि सफलताको हिस्सा हो।

भाग्यले ढोका खोल्न सक्छ। अवसरले बाटो देखाउन सक्छ। तर त्यो बाटोमा कति टाढासम्म जाने भन्ने कुरा धेरै हदसम्म हाम्रो तयारी, निर्णय र निरन्तरतामा निर्भर हुन्छ।

कोरलेको अनुसन्धानको सबैभन्दा प्रेरणादायी सन्देश यही हुन सक्छ—ठूलो सफलता एकै दिनमा निर्माण हुँदैन। दैनिक जीवनका साना बानीहरू वर्षौंसम्म दोहोरिँदा त्यसले ठूलो परिणामको आधार बनाउन सक्छ।

तथ्य जाँच

टम कोरलेको आधिकारिक विवरणअनुसार उनको Rich Habits Study पाँच वर्षसम्म चलेको थियो र यसमा २३३ धनी व्यक्ति, १७७ स्वनिर्मित करोडपति तथा १२८ आर्थिक रूपमा कमजोर व्यक्ति समावेश थिए। अध्ययनमा १४४ प्रश्न प्रयोग गरिएको थियो। पढाइ, व्यायाम, नेटवर्किङ र धेरै आम्दानीका स्रोतसम्बन्धी माथिका प्रतिशतहरू कोरलेको प्रकाशित अनुसन्धानबाट लिइएका हुन्।

तर यी तथ्यहरूलाई सम्बन्ध (correlation) का रूपमा बुझ्नुपर्छ, प्रत्यक्ष कारण–परिणाम (causation) का रूपमा होइन। अध्ययनको नमुना सीमित भएकाले यी बानी अपनाउने सबै मानिस धनी हुन्छन् भन्ने वैज्ञानिक ग्यारेन्टी यसले गर्दैन।