जबरासँगको सम्पर्कदेखि एआईजी दाहालको निलम्बनसम्म : अनुसन्धान बढ्यो, तर सुरुआती प्रश्न अझै अनुत्तरित

काठमाडौं । पूर्वप्रधानन्यायाधीश चोलेन्द्रशमशेर जबरालाई राति निवासबाट नियन्त्रणमा लिएको घटनाको अनुसन्धान अहिले सशस्त्र प्रहरीका अतिरिक्त महानिरीक्षक (एआईजी) वंशीराज दाहालको निलम्बनसम्म पुगेको छ। अनुसन्धानका क्रममा जबरा, झापाका इनाम सापकोटा, व्यवसायी दीपक भट्ट र एआईजी दाहालबीचको सम्पर्कबारे प्रहरीले छानबिन गरिरहेको छ। फोन सम्पर्क, ह्वाट्सएप संवाद र केही आर्थिक कारोबारका विवरण पनि अनुसन्धानमा जोडिएका छन्। तर अहिलेसम्म सार्वजनिक भएका विवरणले यी व्यक्तिबीच सम्पर्क भएको देखाए पनि उनीहरूबीच गैरकानुनी गतिविधि भएको प्रमाणित गर्दैनन्।

यस घटनामा सबैभन्दा पहिले स्पष्ट हुनुपर्ने विषय भने जबरालाई राति नै घरबाट नियन्त्रणमा लिनुको कारण हो। जबरालाई असोज ११ गते राति महाराजगन्जस्थित निवासबाट प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएर टेकुस्थित काठमाडौं उपत्यका अपराध अनुसन्धान कार्यालयमा लगेको थियो। प्रहरीले उनलाई सुरक्षा जोखिमका कारण कार्यालयमा ल्याइएको बताएको थियो। केही समयपछि उनलाई छाडिएको थियो। अर्कोतर्फ, जबराविरुद्ध उजुरी परेको विवरण पनि सार्वजनिक भएको छ। तर उक्त उजुरीमा के विषय समेटिएको थियो भन्ने कुरा अहिलेसम्म स्पष्ट गरिएको छैन।

यसले घटनाको सुरुआती आधारमै प्रश्न उठाएको छ। यदि उजुरीका आधारमा जबरालाई नियन्त्रणमा लिइएको हो भने उजुरीको विषय के थियो भन्ने खुल्नुपर्छ। यदि सुरक्षा जोखिमका कारण उनलाई कार्यालयमा लगिएको हो भने त्यस्तो जोखिम के थियो र त्यसको आधार के थियो भन्ने पनि स्पष्ट हुन आवश्यक छ। करिब १२ घण्टापछि उनलाई छाडिएको घटनाले पनि त्यसबेलाको निर्णय र त्यसको आधारबारे थप प्रश्न उठाएको छ।

जबरालाई नियन्त्रणमा लिएको राति एआईजी दाहाल पनि टेकु पुगेको प्रहरी स्रोतको दाबी छ। उनी त्यहाँ किन पुगे र कसको जानकारी वा निर्देशनमा पुगे भन्ने विषय पनि अनुसन्धानमा आएको छ। दाहालले सम्बन्धित चेन अफ कमान्डलाई जानकारी गराएका थिए वा थिएनन् भन्ने विषयसमेत छानबिनको दायरामा रहेको बताइएको छ।

गृह मन्त्रालयले सोमबार दाहाललाई निलम्बन गरेको छ। मन्त्रालयका अनुसार उनीमाथि संवेदनशील सुरक्षा सूचना चुहाएको र पदीय आचरणविपरीत काम गरेको आरोप छ। आरोपबारे छानबिन गर्न अधिकृत तोकिएको छ र तीन दिनभित्र प्रतिवेदन बुझाउन भनिएको छ। तर मन्त्रालयले दाहालले कुन सूचना चुहाएको आरोप लागेको हो भन्ने खुलाएको छैन।

दाहालमाथिको अनुसन्धानमा इनाम सापकोटासँगको सम्पर्कलाई पनि महत्वपूर्ण मानिएको छ। प्रहरी स्रोतका अनुसार दाहाल र सापकोटाबीच सम्पर्क भएको देखिएको छ। अनुसन्धानमा सापकोटामार्फत जबरासम्म संवेदनशील सूचना पुगेको हुन सक्ने आशंका गरिएको बताइएको छ। तर यो अहिले अनुसन्धानकै विषय हो। सूचना के थियो, कहिले पठाइयो र त्यसको प्रमाण के छ भन्ने सार्वजनिक भएको छैन।

प्रहरीले सापकोटालाई नियन्त्रणमा लिएर सोधपुछसमेत गरेको थियो। उनको मोबाइल र सम्पर्क विवरणबारे अनुसन्धान गरिएको बताइएको छ। सोधपुछपछि उनलाई छाडिएको थियो। प्रहरी अनुसन्धानका क्रममा जबराको मोबाइलमा सापकोटासँग पटक–पटक सम्पर्क भएको भेटिएको दाबी गरिएको छ। उनीहरूबीच ह्वाट्सएपबाट पनि कुराकानी हुने गरेको बताइएको छ।

तर फोन वा ह्वाट्सएप सम्पर्क हुनु मात्रले अपराध पुष्टि गर्दैन। दुई व्यक्तिबीच कुराकानी भएको देखिए पनि त्यसको विषय र उद्देश्य छुट्टै प्रमाणित गर्नुपर्ने हुन्छ। त्यसैले अनुसन्धानमा अहिले मुख्य प्रश्न सम्पर्क भयो कि भएन भन्नेभन्दा पनि ती सम्पर्क किन भए र त्यसबाट के सूचना आदानप्रदान भयो भन्ने हो।

सापकोटाको सम्पर्क व्यवसायी दीपक भट्टसँग पनि रहेको प्रहरी स्रोतले जनाएको छ। भट्ट सम्पत्ति शुद्धीकरणसम्बन्धी मुद्दामा पुर्पक्षका लागि थुनामा छन्। भट्ट र सापकोटाबीचको सम्पर्क पनि अनुसन्धानमा आएको बताइएको छ। तर उनीहरूबीचको कुराकानीको विषय र त्यसको जबरा प्रकरणसँगको सम्बन्धबारे स्पष्ट विवरण सार्वजनिक भएको छैन।

सापकोटाको मोबाइलमा आर्थिक कारोबारसँग सम्बन्धित केही विवरण भेटिएको दाबी पनि गरिएको छ। अनुसन्धान स्रोतका अनुसार उनले एक सहकर्मीलाई ५० लाख रुपैयाँ आएको आशयको सन्देश पठाएका थिए। तर उक्त रकम कहाँबाट आयो, कसलाई पठाइयो र के प्रयोजनका लागि थियो भन्ने खुलेको छैन। उक्त रकम जबराको खातामा पुगेको प्रमाण पनि सार्वजनिक भएको छैन।

त्यसैले ५० लाख रुपैयाँको उल्लेख भएको एउटा सन्देशलाई मात्र आधार बनाएर जबरा वा अरू कसैसँग गैरकानुनी आर्थिक कारोबार भएको निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन। त्यसको पुष्टि गर्न बैंक खाताको विवरण, रकम पठाउने र प्राप्त गर्ने व्यक्तिको पहिचान, कारोबारको मिति तथा सम्बन्धित मोबाइल संवाद आवश्यक हुन्छ।

अहिले अनुसन्धानमा जबरा, सापकोटा, भट्ट र दाहालको नाम जोडिएको छ। उनीहरूबीच विभिन्न समयमा सम्पर्क भएको दाबी गरिएको छ। तर यी सम्पर्कलाई एउटै आपराधिक गतिविधिको प्रमाण मान्नुअघि प्रत्येक सम्बन्धको उद्देश्य र त्यसबाट भएको गतिविधि छुट्टाछुट्टै प्रमाणित गर्नुपर्ने हुन्छ। एउटै व्यक्तिसँग सम्पर्क भएको आधारमा अर्को व्यक्तिसँगको सम्बन्ध पनि गैरकानुनी थियो भन्ने निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन।

यस घटनामा अर्को महत्वपूर्ण विषय जबरालाई नियन्त्रणमा लिने निर्णयसँग जोडिएको छ। उनलाई नियन्त्रणमा लिनुपूर्व प्रहरीसँग के सूचना थियो, त्यो सूचना कहाँबाट आएको थियो र त्यसकै आधारमा राति घरबाट उनलाई लैजाने निर्णय कसरी भयो भन्ने कुरा अहिलेसम्म स्पष्ट छैन। त्यसैगरी, नियन्त्रणमा लिएपछि एआईजी दाहाल टेकु पुग्नु र त्यसपछि दाहालमाथि संवेदनशील सूचना चुहाएको आरोपमा छानबिन सुरु हुनुबीचको सम्बन्ध पनि अनुसन्धानबाट स्पष्ट हुन बाँकी छ।

दाहालमाथि निलम्बनपछि छानबिन सुरु भएको छ। अब छानबिनले उनले कुन सूचना चुहाएको भनिएको हो, त्यो सूचना कसलाई दिइयो, सूचना कसरी बाहिरियो र त्यसको प्रमाण के छ भन्ने स्पष्ट गर्नुपर्नेछ। त्यस्तै, दाहाल र सापकोटाबीचको सम्पर्कको विषय तथा सापकोटाको जबरासँगको सम्पर्कको उद्देश्य पनि प्रमाणका आधारमा खुलाउनुपर्ने हुन्छ।

अनुसन्धानका क्रममा मोबाइल, ह्वाट्सएप र बैंकिङ विवरण महत्वपूर्ण प्रमाण बन्न सक्छन्। तर सम्पर्क विवरण आफैंमा अन्तिम प्रमाण होइन। संवादको विषय, आर्थिक कारोबारको स्रोत र गन्तव्य तथा घटनासँगको प्रत्यक्ष सम्बन्धले मात्र अनुसन्धानको निष्कर्षलाई बलियो बनाउन सक्छ।

अहिलेसम्म सार्वजनिक विवरणले अनुसन्धानको दायरा बढेको देखाउँछ। जबरासँगको सम्पर्कबाट सुरु भएको अनुसन्धान सापकोटा, भट्ट हुँदै एआईजी दाहालसम्म पुगेको छ। तर सम्पर्कको यो शृंखलाले मात्र अपराध प्रमाणित गर्दैन। अनुसन्धानले प्रत्येक सम्पर्कको उद्देश्य र त्यसबाट भएको कामबीचको सम्बन्ध प्रमाणित गर्नुपर्ने हुन्छ।

सबैभन्दा पहिले भने जबरालाई राति नै घरबाट नियन्त्रणमा लिनुपर्ने कारण स्पष्ट हुन आवश्यक छ। उनीविरुद्ध उजुरी परेको हो भने त्यसको विषय, सुरक्षा जोखिमका कारण लगिएको हो भने त्यसको आधार र त्यसपछि भएको अनुसन्धानबीचको सम्बन्ध स्पष्ट भएपछि मात्र घटनाको पूरा तस्वीर बुझ्न सकिनेछ।

अहिलेको अवस्थामा सम्पर्कहरू भेटिएका छन्, केही आरोपमा छानबिन सुरु भएको छ र एक उच्च प्रहरी अधिकारी निलम्बित भएका छन्। तर आरोप प्रमाणित गर्ने निर्णायक प्रमाणहरू सार्वजनिक भइसकेका छैनन्। त्यसैले अबको अनुसन्धानको मुख्य विषय कसको नाम जोडियो भन्नेभन्दा पनि ती सम्बन्ध र आरोपलाई प्रमाणले कसरी पुष्टि गर्छन् भन्ने हो।