काठमाडौं । अर्जेन्टिनाबाट सुरु भएको एउटा साहसिक समुद्री यात्रा अहिले विश्वका लागि स्वास्थ्य चुनौती बनेको छ । अन्टार्कटिका हुँदै अफ्रिकी जलक्षेत्रतर्फ अघि बढेको ‘एमभी होन्डियस’ नामक क्रुज जहाजबाट सुरु भएको 'हान्ताभाइरस' (Hantavirus) को संक्रमण अहिले हजारौँ माइल टाढा स्पेन र दक्षिण एटलान्टिकको दुर्गम टापु 'ट्रिस्टन डा कुन्हा' सम्म फैलिएको छ ।
शुक्रबार स्पेनको एलिकान्ते प्रान्तमा एक ३२ वर्षीया महिलामा यसको कडा लक्षण देखिएपछि विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) र अन्तर्राष्ट्रिय स्वास्थ्य निकायहरूले उच्च सतर्कता अपनाएका छन् । यस प्रकोपबाट हालसम्म तीन जनाको मृत्यु भइसकेको पुष्टि भएको छ ।
के हो यो नयाँ 'एन्डीज स्ट्रेन'?
सामान्यतया हान्ताभाइरस मुसाको मलमूत्रबाट मानिसमा सर्ने गर्दछ । तर, अहिले फैलिएको यो संक्रमण 'एन्डीज स्ट्रेन' (Andes strain) हो, जुन मानिसबाट मानिसमा सर्न सक्ने एक मात्र खतरनाक प्रजाति मानिन्छ । स्वास्थ्य अधिकारीहरूका अनुसार संक्रमित व्यक्तिसँग लामो समयसम्म र अत्यन्तै नजिकको सम्पर्कमा रहँदा यो भाइरस सर्न सक्छ ।
कसरी फैलियो संक्रमण ?
स्पेनमा फेला परेकी संक्रमित महिलाले ‘एमभी होन्डियस’ क्रुजमा यात्रा गरेकी एक डच महिलासँगै विमानमा यात्रा गरेको खुलेको छ । ती डच महिलाको जोहानेसबर्गमा उपचारका क्रममा मृत्यु भइसकेको छ । यस्तै, ट्रिस्टन डा कुन्हा टापुमा भेटिएका अर्का संक्रमित पनि सोही जहाजका यात्री भएको खुलेको छ ।
दक्षिण एसिया र नेपालमा यसको असर र जोखिम
युरोप र अफ्रिकी जलक्षेत्रमा देखिएको यो संक्रमणले दक्षिण एसियाली क्षेत्रमा पनि चिन्ता थपेको छ । विज्ञहरूका अनुसार नेपाल जस्ता देशहरूले निम्न कारणले सतर्कता अपनाउनु जरुरी छ:
१. पर्यटन र आवतजावत: नेपालमा युरोपेली देशहरूबाट हुने पर्यटकको आगमन र नेपालीहरू वैदेशिक रोजगारीका लागि विश्वभर छरिएका कारण 'ट्राभल हिस्ट्री' भएका व्यक्तिमार्फत भाइरस भित्रिने जोखिम रहन्छ ।
२. क्रुजमा कार्यरत नेपाली श्रमिक: विश्वभरका विभिन्न क्रुज जहाजहरूमा ठुलो संख्यामा दक्षिण एसियाली (नेपाली र भारतीय) युवाहरू कार्यरत छन् । यस्ता संक्रमणले उनीहरूको स्वास्थ्य र रोजगारी दुवैमा प्रत्यक्ष असर पार्न सक्छ ।
३. स्वास्थ्य निगरानीको अभाव: नेपालका अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल र सीमा नाकाहरूमा दुर्लभ भाइरस पहिचान गर्ने प्रविधिको अभाव रहेकाले यस्ता 'साइलेन्ट' संक्रमण भित्रिन सक्ने खतरा रहन्छ ।
४. आर्थिक प्रभाव: यदि संक्रमणले ठुलो रूप लिएमा विश्वव्यापी हवाई यातायात र पर्यटन क्षेत्र पुनः प्रभावित हुनेछ, जसको सीधा असर नेपालको पर्यटन केन्द्रित अर्थतन्त्रमा पर्ने देखिन्छ ।
डराइहाल्नुपर्ने अवस्था छ त?
विश्व स्वास्थ्य संगठनकी प्राविधिक अधिकृत एनेस लेग्यान्डले यो भाइरस कोभिड-१९ जस्तो तीव्र गतिमा नफैलने भएकाले सर्वसाधारणले तत्कालै आत्तिनुपर्ने अवस्था नरहेको स्पष्ट पारेकी छिन् । तथापि, उच्च ज्वरो आउने, मांसपेशी दुख्ने, टाउको दुख्ने र श्वासप्रश्वासमा समस्या हुने जस्ता लक्षण देखिएमा तुरुन्त चिकित्सकको सल्लाह लिन भनिएको छ ।
अहिले ‘एमभी होन्डियस’ जहाजलाई केप भर्ड नजिकैको समुद्री क्षेत्रमा कडा निगरानीमा राखिएको छ । नेपालको स्वास्थ्य मन्त्रालय र सम्बन्धित निकायले पनि अन्तर्राष्ट्रिय स्वास्थ्य बुलेटिनहरूलाई नजिकबाट नियाल्नुपर्ने र नागरिकहरूलाई सचेत गराउनुपर्ने विज्ञहरूको सुझाव छ ।
