- आर्थिक प्रलोभनमा पारी १७ वर्षीया किशोरीको डिम्ब झिकिएको घटनाले नेपालमा संगठित डिम्ब तस्करीको सञ्जालमाथि अनुसन्धान सुरु भएको छ।
- प्रहरीले बिचौलिया राधिका गोतामेलाई पक्राउ गरी डा. नुतन शर्मासँगको शंकास्पद आर्थिक कारोबारबारे सुक्ष्म अनुसन्धान अघि बढाएको छ।
- डिम्ब झिकिएपछि स्वास्थ्य बिग्रिएकी किशोरीको उपचार भइरहेको छ भने मुख्य आरोपी डाक्टर हाल देश बाहिर रहेको बताइएको छ।
काठमाडौं। "मैले पनि दुई–तीन पटक दिइसकेँ। केही हुँदैन, यो त महिनैपिच्छे खेर जाने चिज हो। पैसा पनि आउँछ।"
यही शब्दमा विश्वास गरिन् १७ वर्षीया एक किशोरीले। केही हजार रुपैयाँ कमाउने आशामा उनले आफ्नो शरीरमाथि हुने चिकित्सकीय प्रक्रियाको गम्भीरता बुझिनन्। तर केही दिनमै उनको स्वास्थ्य बिग्रियो। अस्पतालको शय्यामा पुगेपछि मात्रै उनले आफूले भोगेको घटनाको वास्तविकता परिवारलाई सुनाइन्। अहिले त्यही घटना नेपालमा फेरि एकपटक डिम्ब (अण्डाणु) तस्करीको आशंकित सञ्जालमाथि अनुसन्धानको आधार बनेको छ।
ललितपुरमा भएको यस घटनामा पक्राउ परेकी २१ वर्षीया राधिका गोतामे र बी एन्ड बी अस्पतालको आईभीएफ सेवामा कार्यरत वरिष्ठ प्रसूति तथा स्त्रीरोग विशेषज्ञ डा. नुतन शर्माबीच आर्थिक कारोबार भएको प्रमाण भेटिएको प्रहरीले जनाएको छ। अनुसन्धानका क्रममा गोतामेको मोबाइलबाट डा. शर्माले लगातार दुई दिनमा ५०–५० हजार रुपैयाँ मोबाइल बैंकिङमार्फत पठाएको विवरण फेला परेको छ।
प्रहरीका अनुसार यो आर्थिक कारोबार केवल व्यक्तिगत लेनदेन हो वा डिम्ब संकलनसँग सम्बन्धित भुक्तानी हो भन्ने विषयमा अनुसन्धान भइरहेको छ। प्रारम्भिक अनुसन्धानले भने गोतामेले युवतीहरूलाई आईभीएफ केन्द्रसम्म पुर्याउने बिचौलियाको भूमिका खेलेको हुन सक्ने संकेत गरेको छ।
विश्वासबाट सुरु भएको पीडा
पीडित किशोरीका अनुसार उनलाई सुरुमा आफ्नै साथीले डिम्ब दान गर्दा कुनै असर नपर्ने भन्दै विश्वास दिलाएकी थिइन्। साथीले आफूले पनि पटक–पटक डिम्ब दिएको र त्यसबाट राम्रो पैसा कमाएको भन्दै उनलाई तयार पारेकी थिइन्।
किशोरी आर्थिक रूपमा कमजोर परिवारबाट आएकी थिइन्। केही रकम हात पर्ने आशाले उनले सहमति जनाइन्। त्यसपछि उनी पक्राउ परेकी राधिका गोतामेको सम्पर्कमा पुगिन्। गोतामेले उनलाई बी एन्ड बी अस्पताल पुर्याएको र त्यहाँ डा. नुतन शर्माले हर्मोन इन्जेक्सन लगाएपछि केही दिनमा डिम्ब निकालिएको आरोप पीडितले लगाएकी छन्।
उनका अनुसार प्रक्रिया सुरु हुँदा त्यसका सम्भावित स्वास्थ्य जोखिमबारे आफूलाई पर्याप्त जानकारी दिइएको थिएन। "केही हुँदैन" भन्ने आश्वासन नै उनको निर्णयको आधार बनेको थियो।
स्वास्थ्य बिग्रिएपछि खुल्यो घटना
डिम्ब निकालिएको केही समयपछि किशोरीको स्वास्थ्यमा समस्या देखिन थाल्यो। शारीरिक असहजता बढ्दै गएपछि परिवारले कारण सोध्यो। त्यसपछि उनले सम्पूर्ण घटना सुनाइन्।
परिवारले तत्काल उनलाई महाराजगञ्जस्थित त्रिभुवन विश्वविद्यालय शिक्षण अस्पतालमा उपचारका लागि भर्ना गरायो। उपचारसँगै घटना प्रहरीसम्म पुग्यो र अनुसन्धान सुरु भयो।
पीडित परिवारका लागि यो केवल कानुनी मुद्दा होइन, छोरीको स्वास्थ्य र भविष्यसँग जोडिएको गहिरो चिन्ताको विषय बनेको छ।
‘मुख्य दोषी किन पक्राउ पर्दैन?’
पीडित परिवारले पक्राउ परेकी युवतीभन्दा डिम्ब निकाल्ने चिकित्सकमाथि कडा कारबाही हुनुपर्ने माग गरेको छ।
परिवारका अनुसार राधिका गोतामेलाई पक्राउ गर्दा डा. नुतन शर्मा पनि अस्पतालमै थिइन्। तर गोतामे पक्राउ परेपछि चिकित्सक भने देशबाहिर गएको जानकारी आफूहरूले पाएको परिवारको दाबी छ।
परिवारको प्रश्न छ, "यदि डिम्ब निकाल्ने काम चिकित्सकले नै गर्नुभएको हो भने उहाँलाई अनुसन्धानको दायरामा ल्याउन किन ढिलाइ भइरहेको छ?"
प्रहरी स्रोतका अनुसार डा. शर्मा हाल फिलिपिन्समा रहेको प्रारम्भिक जानकारी प्राप्त भएको छ। उनी विदेशमा रहेकाले अनुसन्धान प्रक्रिया प्रभावित भएको बताइएको छ।
पैसाको लोभमा नाबालिगसम्म पुग्ने सञ्जाल?
प्रहरीको अनुसन्धानले अर्को गम्भीर प्रश्न उठाएको छ—के आर्थिक रूपमा कमजोर, अनुभवहीन र नाबालिग किशोरीहरूलाई लक्षित गरेर यस्तो सञ्जाल सञ्चालन भइरहेको थियो?
अनुसन्धानमा डा. शर्मा र गोतामेबीचको आर्थिक कारोबार भेटिएपछि प्रहरीले यसअघि पनि यस्तै प्रकृतिका गतिविधि भएका थिए कि थिएनन् भन्ने विषयमा समेत अनुसन्धान विस्तार गरेको छ।
यदि आर्थिक प्रलोभन देखाएर युवतीहरूलाई अस्पतालसम्म पुर्याउने र त्यसबापत बिचौलियाले रकम लिने क्रम स्थापित भएको पुष्टि भयो भने यो व्यक्तिगत घटना मात्र नभई संगठित नेटवर्कको रूप लिन सक्ने अनुसन्धान अधिकारीहरूको बुझाइ छ।
पुरानो घटनाबाट राज्यले पाठ सिकेन?
नेपालमा डिम्ब संकलनसम्बन्धी विवाद यसअघि पनि सार्वजनिक भएको थियो। २०८२ सालमा केन्द्रीय अनुसन्धान ब्यूरो (सीआईबी) ले काठमाडौंका केही आईभीएफ केन्द्रमार्फत महिलालाई न्यून रकम दिएर लाखौँ रुपैयाँमा डिम्बको कारोबार हुने गरेको अनुसन्धान सार्वजनिक गरेको थियो।
त्यस घटनामा अनुसन्धान अगाडि बढे पनि अन्ततः मुद्दा नचल्ने निर्णय भएपछि राज्यको नियामक संयन्त्र प्रभावकारी बन्न नसकेको आलोचना भएको थियो।
पछिल्लो घटनाले फेरि त्यही प्रश्न दोहोर्याएको छ—पहिलेका घटनाबाट किन सिकिएन? नयाँ मापदण्ड बने पनि त्यसको प्रभावकारी कार्यान्वयन किन हुन सकेन?
कानुनभन्दा ठूलो प्रश्न—विश्वासको दुरुपयोग
सरकारले जारी गरेको 'निःसन्तान व्यवस्थापन सेवा सञ्चालनसम्बन्धी मापदण्ड, २०८२' ले डिम्बदानका लागि उमेर, स्वास्थ्य परीक्षण, सुसूचित मञ्जुरी र सुरक्षाका स्पष्ट व्यवस्था गरेको छ। नाबालिगबाट डिम्ब लिन नपाइने व्यवस्था पनि त्यसको आधारभूत भावना हो।
तर यो घटनामा एउटा किशोरीलाई "केही हुँदैन" भन्ने विश्वास दिलाएर यस्तो प्रक्रियामा सहभागी गराइएको आरोप छ। यदि अनुसन्धानबाट यी दाबी पुष्टि भए भने यो केवल कानुनी उल्लंघन मात्र होइन, चिकित्सा पेशामाथि नागरिकले राखेको विश्वासको गम्भीर दुरुपयोगको उदाहरण पनि हुनेछ।
हाल प्रहरीले आर्थिक कारोबार, अस्पतालको भूमिका, चिकित्सकीय प्रक्रिया र अन्य सम्भावित संलग्न व्यक्तिहरूमाथि अनुसन्धान जारी रहेको जनाएको छ। अनुसन्धानको अन्तिम निष्कर्ष आउन बाँकी रहेकाले घटनासँग सम्बन्धित सबै आरोपहरूको कानुनी पुष्टि अदालतको निर्णयबाट मात्रै हुनेछ। तर एउटा किशोरीको अनुभवले भने प्रजनन स्वास्थ्य सेवा, चिकित्सकीय नैतिकता र राज्यको नियमन प्रणालीबारे फेरि गम्भीर बहस सुरु गराएको छ।
