बाघ संरक्षणसँगै सहअस्तित्वको खोजी : बाँके र बर्दियामा विश्व बाघ दिवस मनाइयो

नेपालगन्ज । बाघ संरक्षण केवल वन्यजन्तुको संख्या बढाउने अभियान मात्र होइन, मानव र प्रकृतिबीचको सम्बन्धलाई सन्तुलित बनाउने साझा प्रयास पनि हो। यही सन्देशसहित विश्व बाघ दिवस २०२६ को अवसरमा बाँके र बर्दियामा मानव–वन्यजन्तु द्वन्द्व न्यूनीकरण तथा बाघ संरक्षणसम्बन्धी विभिन्न कार्यक्रम आयोजना गरी मनाइएको छ।

बाघको संरक्षणसँगै निकुञ्ज आसपास बसोबास गर्ने समुदायले भोग्दै आएका चुनौती, सुरक्षाको चिन्ता र वन्यजन्तुसँग सहअस्तित्व कायम गर्ने उपायबारे स्थानीयवासी, संरक्षणकर्मी तथा सरोकारवालाबीच छलफल गरिएको हो।

विश्व बाघ दिवसको अवसरमा बाँकेको राप्ती सोनारी गाउँपालिका–६ मा मानव–वन्यजन्तु द्वन्द्व न्यूनीकरण विषयक अन्तरक्रिया कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ। बास नेपालको आयोजना तथा डिभिजन वन कार्यालय बाँके, राप्ती सोनारी गाउँपालिका वडा नम्बर ६, ताल परियोजना र इन्रुडेक कोहलपुरको सहकार्यमा कार्यक्रम आयोजना गरिएको हो।

बाघ र अन्य वन्यजन्तुको संरक्षणका क्रममा स्थानीय समुदायले भोग्नुपरेका समस्या, वन्यजन्तुको आक्रमणबाट हुने क्षति, सुरक्षाका उपाय तथा संरक्षणमा समुदायको भूमिकाका विषयमा कार्यक्रममा गम्भीर छलफल भएको थियो।

कार्यक्रममा सहभागी स्थानीयवासीले वन्यजन्तु संरक्षण आवश्यक भए पनि मानव जीवन र जीविकोपार्जनको सुरक्षालाई पनि समान प्राथमिकता दिनुपर्ने धारणा राखेका थिए। उनीहरूले वन्यजन्तुका कारण हुने क्षतिको उचित व्यवस्थापन, जनचेतना अभिवृद्धि तथा प्रभावकारी समन्वय आवश्यक रहेको बताए।

कार्यक्रममा बोल्दै राप्ती सब–डिभिजन वन कार्यालयका प्रमुख राम गणेश शाहले मानव–वन्यजन्तु द्वन्द्व घटाउन संरक्षणकर्मी, सरकारी निकाय र स्थानीय समुदायबीच विश्वास र सहकार्य आवश्यक रहेको बताए।

“वन्यजन्तु संरक्षण र स्थानीय समुदायको सुरक्षालाई सँगसँगै अघि बढाउनुपर्छ,” उनले भने, “समस्या समाधानका लागि सबै पक्ष सकारात्मक सोचका साथ सहकार्य गर्न आवश्यक छ।”

ताल परियोजना कोहलपुरका भरतप्रसाद भट्टले स्थानीयस्तरबाट प्राप्त सुझावलाई आधार बनाएर मानव–वन्यजन्तु द्वन्द्व न्यूनीकरणका लागि आगामी दिनमा प्रभावकारी कार्यक्रम सञ्चालन गरिने बताए।

कार्यक्रममा ताल परियोजनाका प्रतिनिधि प्रतीक शाह तथा इन्रुडेक कोहलपुरका विराट लामिछानेले मानव र वन्यजन्तुबीचको सहअस्तित्व कायम गर्न समुदायको सहभागिता अपरिहार्य रहेको धारणा राखे।

अन्तरक्रियाको सुरुवातमा बास नेपालका निर्देशक हेमराज भट्टले विश्व बाघ दिवसको इतिहास, यसको उद्देश्य, बाँके राष्ट्रिय निकुञ्जको स्थापना, नेपालमा बाघ संरक्षणको अवस्था तथा संरक्षणका क्रममा देखिएका चुनौतीबारे प्रस्तुति दिएका थिए।

बास नेपालका केन्द्रीय अध्यक्ष शिवकुमार वर्माको अध्यक्षतामा सम्पन्न कार्यक्रमको सञ्चालन संस्थाका जनसम्पर्क अधिकृत माधव कार्कीले गरेका थिए। कार्यक्रमको समापन गर्दै अध्यक्ष वर्माले बाघ संरक्षणलाई दीर्घकालीन रूपमा सफल बनाउन स्थानीय समुदायलाई संरक्षण अभियानको साझेदार बनाउनुपर्नेमा जोड दिए।

“बाघ जोगाउनु भनेको केवल एउटा वन्यजन्तु जोगाउनु होइन, हाम्रो जैविक विविधता, प्राकृतिक सम्पदा र भावी पुस्ताको भविष्य सुरक्षित गर्नु पनि हो,” उनले बताए।

अन्तरक्रिया कार्यक्रममा विभिन्न सामुदायिक वनका पदाधिकारी, स्थानीयवासी, संरक्षणकर्मी तथा सरोकारवाला निकायका प्रतिनिधिसहित ८२ जनाको सहभागिता रहेको थियो।

यसैगरी विश्व बाघ दिवसकै अवसरमा बर्दियाको ठाकुरद्वारामा पनि मानव–वन्यजन्तु द्वन्द्व न्यूनीकरण तथा बाघ संरक्षणसम्बन्धी अन्तरक्रिया कार्यक्रम आयोजना गरिएको छ। बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज कार्यालय ठाकुरद्वाराको आयोजना तथा बास नेपाललगायत विभिन्न संघसंस्थाको सहकार्यमा कार्यक्रम सम्पन्न भएको हो।

कार्यक्रममा बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज आसपासका समुदायले भोग्दै आएका समस्या, बाघ संरक्षणका उपलब्धि, वन्यजन्तुबाट हुने जोखिम न्यूनीकरण तथा समुदायको सहभागिताका विषयमा छलफल गरिएको थियो।

नेपालमा पछिल्ला वर्षहरूमा बाघको संख्या वृद्धि हुनु संरक्षण अभियानको महत्वपूर्ण उपलब्धि मानिएको छ। तर, बाघको संख्या बढेसँगै मानव–वन्यजन्तु द्वन्द्व व्यवस्थापन नयाँ चुनौतीका रूपमा देखा परेको छ। त्यसैले संरक्षणसँगै स्थानीय समुदायको सुरक्षा, क्षतिपूर्ति प्रणाली, जनचेतना र सहअस्तित्वको संस्कृतिलाई बलियो बनाउनुपर्ने आवश्यकता संरक्षणकर्मीहरूले औंल्याउँदै आएका छन्।

बाघ र मानवबीचको दूरी घटाउँदै सहअस्तित्वको वातावरण निर्माण गर्न सके मात्र नेपालको बाघ संरक्षण अभियान दीर्घकालीन र सफल बन्न सक्ने विश्वास गरिएको छ।