- भारतीय प्रधानसेनापति जनरल धिरज सेठ औपचारिक भ्रमणका लागि आज काठमाडौं आउँदै छन्, जहाँ उनले नेपाली सेनाको मानार्थ महारथीको दर्जा ग्रहण गर्नेछन्।
- भ्रमणका क्रममा सेठले राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेल, प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह र प्रधानसेनापति अशोकराज सिग्देलसँग द्विपक्षीय सुरक्षा र सैन्य सहकार्यबारे छलफल गर्नेछन्।
- यो भ्रमणले नेपाल र भारतबीच सन् १९५० देखि चल्दै आएको एकअर्काका सेना प्रमुखलाई मानार्थ दर्जा दिने ऐतिहासिक सैन्य परम्परालाई निरन्तरता दिनेछ।
- नयाँ सरकार गठनपछिको यो उच्चस्तरीय भ्रमणले दुई देशबीचको सुरक्षा सम्बन्ध र कूटनीतिक संवादलाई थप सुदृढ बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।
काठमाडौं । भारतका प्रधानसेनापति जनरल धिरज सेठ आज काठमाडौं आउँदै छन्। अपराह्न करिब ४ बजे नेपाल आइपुग्ने उनको भ्रमण औपचारिक रूपमा नेपाली सेनाको मानार्थ महारथीको दर्जा ग्रहण गर्ने कार्यक्रमसँग जोडिएको भए पनि यसको सन्देश दुई देशबीचको परम्परागत सैन्य सम्बन्धभन्दा केही फराकिलो देखिन्छ।
प्रधानसेनापतिको जिम्मेवारी सम्हालेपछि सेठले आफ्नो पहिलो विदेश भ्रमणका लागि नेपाल रोजेका छन्। प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह नेतृत्वको नयाँ सरकार बनेपछि भारतबाट नेपाल आउने उनी अहिलेसम्मकै वरिष्ठ अधिकारीसमेत हुन्। त्यसैले उनको भ्रमणलाई केवल सैन्य शिष्टाचारको निरन्तरताका रूपमा मात्र हेर्नुभन्दा नेपाल–भारत सम्बन्धको पछिल्लो अवस्थाको सन्दर्भमा बुझ्नुपर्ने देखिन्छ।
नेपालमा सरकार परिवर्तनसँगै भारतसँगको सम्बन्धले कुन दिशा लिन्छ भन्ने चासो रहँदै आएको अवस्थामा भारतीय सेनाका प्रमुखको पहिलो विदेश भ्रमण नेपालबाट सुरु हुनु आफैंमा एउटा कूटनीतिक संकेतका रूपमा हेरिएको छ। यद्यपि यसलाई तत्काल कुनै ठूलो राजनीतिक सन्देश वा नीतिगत परिवर्तनको संकेतका रूपमा निष्कर्ष निकाल्नुअघि भ्रमणका क्रममा हुने भेटवार्ता र छलफलका विषय हेर्नुपर्ने हुन्छ।
प्रधानमन्त्रीसँग भेट, सैन्य सहकार्यमा छलफल
काठमाडौं बसाइँका क्रममा सेठले प्रधानमन्त्री तथा रक्षामन्त्री बालेन्द्र शाह र प्रधानसेनापति अशोकराज सिग्देलसँग भेटवार्ता गर्ने तयारी छ।
प्रधानमन्त्रीसँगको भेट विशेष चासोको विषय हुनेछ। किनकि रक्षा मन्त्रालयको जिम्मेवारीसमेत सम्हालिरहेका शाहसँग हुने छलफलमा दुई देशबीचको सुरक्षा सम्बन्ध, सैन्य सहकार्य र बदलिँदो क्षेत्रीय सुरक्षा वातावरणका विषयले स्थान पाउन सक्छन्।
त्यस्तै, नेपाली सेनाका प्रधानसेनापति सिग्देलसँगको भेटमा दुई देशका सेनाबीच लामो समयदेखि हुँदै आएको तालिम, संयुक्त अभ्यास, विपद् व्यवस्थापन तथा संस्थागत सहकार्यलाई निरन्तरता दिने विषयमा कुराकानी हुने अपेक्षा गरिएको छ।
तर यी भेटवार्ताले तत्काल कुनै नयाँ सैन्य सम्झौता वा रणनीतिक सहकार्यको घोषणा गर्छन् भन्ने निष्कर्ष निकाल्नु हतार हुनेछ। भ्रमणको ठूलो हिस्सा दुई देशका सेनाबीच स्थापित सम्बन्धलाई निरन्तरता दिने औपचारिक प्रक्रियामै केन्द्रित रहने देखिन्छ।
टुँडिखेलदेखि शीतल निवाससम्म
नेपाल आइपुगेपछि सेठले सैनिक मञ्च टुँडिखेल पुगेर श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्ने कार्यक्रम छ। त्यसपछि नेपाली सेनाका प्रधानसेनापति सिग्देलसँग द्विपक्षीय भेटवार्ता गर्नेछन्।
भ्रमणको सबैभन्दा महत्वपूर्ण औपचारिक कार्यक्रम भने सोमबार शीतल निवासमा हुनेछ। राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले विशेष समारोहबीच भारतीय प्रधानसेनापति सेठलाई नेपालको मानार्थ महारथीको दर्जा प्रदान गर्नेछन्।
यो सम्मान नेपाल र भारतबीच दशकौंदेखि कायम रहेको विशिष्ट सैन्य सम्बन्धको प्रतीक हो। दुई देशका प्रधानसेनापतिलाई एकअर्काको सेनाको मानार्थ महारथी बनाउने परम्परा सन् १९५० देखि सुरु भएको नेपाली सेनाले जनाएको छ।
परम्पराको सम्मान, सम्बन्धको निरन्तरता
मानार्थ महारथीको दर्जा आफैंमा नयाँ अभ्यास होइन। तर प्रत्येक पटक यो सम्मान प्रदान गरिँदा त्यसले नेपाल–भारत सैन्य सम्बन्धको निरन्तरताको स्मरण गराउँछ।
नेपाली सेनाका वर्तमान प्रधानसेनापति अशोकराज सिग्देलले पनि गत वर्ष भारतको मानार्थ महारथीको दर्जा प्राप्त गरेका थिए। २७ मंसिर २०८१ मा नयाँ दिल्लीस्थित राष्ट्रपति भवनमा आयोजित समारोहमा भारतीय राष्ट्रपति द्रौपदी मुर्मुले उनलाई उक्त दर्जा प्रदान गरेकी थिइन्।
त्यसको जवाफमा भारतीय प्रधानसेनापति सेठलाई नेपालले समान सम्मान दिन लागेको हो।
बदलिँदो राजनीतिक परिवेशमा पुरानो सैन्य सम्बन्ध
नेपाल–भारत सम्बन्धमा पछिल्ला वर्षहरूमा राजनीतिक र कूटनीतिक उतारचढाव देखिए पनि सेनाबीचको सम्बन्ध तुलनात्मक रूपमा स्थिर रहँदै आएको छ। यही कारण पनि सेठको भ्रमणलाई दुई देशबीचको परम्परागत संस्थागत सम्बन्धको निरन्तरताका रूपमा बुझ्न सकिन्छ।
तर अहिलेको राजनीतिक परिवेश विगतभन्दा फरक छ। नयाँ नेतृत्व, बदलिँदो जनअपेक्षा र नेपालले आफ्नो परराष्ट्र सम्बन्धलाई थप सन्तुलित ढंगले अघि बढाउन खोजिरहेको अवस्थामा हुने उच्चस्तरीय भारतीय भ्रमण स्वाभाविक रूपमा बढी चासोको विषय बनेको छ।
सेठको भ्रमणले तत्काल कुनै ठूलो राजनीतिक मोड ल्याउनेभन्दा पनि नेपाल–भारत सम्बन्धमा संवादको एउटा महत्वपूर्ण तहलाई सक्रिय बनाउने अपेक्षा गर्न सकिन्छ। विशेषगरी प्रधानमन्त्री, रक्षामन्त्री र प्रधानसेनापतिसँग हुने भेटले आगामी दिनमा सुरक्षा तथा सैन्य सहकार्यलाई कुन ढाँचामा अघि बढाउने भन्नेबारे संकेत दिन सक्छ।
यस अर्थमा सेठको काठमाडौं आगमन एउटा औपचारिक सैन्य भ्रमण मात्र होइन—पुरानो सैन्य मित्रतालाई नयाँ राजनीतिक परिवेशसँग जोडेर हेर्ने अवसर पनि हो।
भ्रमणको विस्तृत कार्यतालिका र छलफलका विषयबारे परराष्ट्र मन्त्रालय तथा नेपाली सेनाले भने औपचारिक जानकारी सार्वजनिक गरिसकेका छैनन्।
