- अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले खर्च घटाउन र दक्षिण कोरियालाई जिम्मेवार बनाउन संयुक्त सैन्य अभ्यास उल्लेख्य कटौती गर्न निर्देशन दिनुभएको छ।
- दक्षिण कोरियाले इरान मामिलामा सहयोग नगरेको र उत्तर कोरियालाई उत्तेजित पार्न नहुने ट्रम्पको मुख्य तर्क रहेको छ।
- यस निर्णयले कोरियाली प्रायद्वीपको सुरक्षा, अमेरिकी सैन्य तयारी र द्विपक्षीय गठबन्धनको भविष्यबारे नयाँ बहस सिर्जना गरेको छ।
वाशिङ्टन — अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले दक्षिण कोरियासँग वर्षौंदेखि हुँदै आएको संयुक्त सैन्य अभ्यास उल्लेख्य रूपमा घटाउन रक्षा मन्त्रालय (पेन्टागन) लाई निर्देशन दिएपछि कोरियाली प्रायद्वीपको सुरक्षा र अमेरिका–दक्षिण कोरिया गठबन्धनको भविष्यबारे नयाँ बहस सुरु भएको छ।
ट्रम्पका लागि यो निर्णय अमेरिकी खर्च घटाउने, सहयोगी राष्ट्रले आफ्नो सुरक्षाको बढी जिम्मेवारी लिनुपर्ने र उत्तर कोरियासँग कूटनीतिक संवादको सम्भावना खुला राख्ने नीतिसँग जोडिएको देखिन्छ। तर दक्षिण कोरियाका लागि भने यो निर्णय उत्तर कोरियाले आणविक र क्षेप्यास्त्र क्षमता विस्तार गरिरहेको समयमा आएको संवेदनशील सुरक्षा सन्देश हो।
ट्रम्पले आफ्नो सामाजिक सञ्जाल प्लेटफर्म ट्रुथ सोसलमा संयुक्त सैन्य अभ्यास घटाउने निर्णयका तीन प्रमुख कारण बताएका छन्। उनका अनुसार दक्षिण कोरियाले इरानसम्बन्धी अमेरिकी सैन्य अभियानमा सहयोग गर्न अस्वीकार गरेको, दक्षिण कोरियासँगको नियमित सैन्य अभ्यासले उत्तर कोरियालाई अनावश्यक रूपमा उत्तेजित पार्ने र अभ्यास सञ्चालनमा अमेरिकाले ठूलो आर्थिक भार व्यहोर्नुपर्ने भएकाले यस्तो निर्णय गरिएको हो।
तर ट्रम्पको निर्णयले एउटा महत्वपूर्ण प्रश्न उठाएको छ—सहयोगी राष्ट्रले अमेरिकाको अन्य क्षेत्रको सैन्य अभियानमा अपेक्षाअनुसार सहयोग नगरेको बदलामा उसकै क्षेत्रीय सुरक्षासँग सम्बन्धित सैन्य अभ्यास घटाउनु दीर्घकालीन रूपमा कति प्रभावकारी हुन्छ?
इरानको विषयले बदलिएको समीकरण
ट्रम्पले इरानसँगको युद्धका क्रममा दक्षिण कोरियासँग सहयोग मागेको बताएका छन्। उनका अनुसार अमेरिकाले होर्मुज जलडमरूमध्य खुला राख्न तथा इरानलाई आणविक हतियार बनाउनबाट रोक्न विभिन्न साझेदार राष्ट्रसँग सहयोग मागेको थियो।
दक्षिण कोरियाले भने त्यस्तो अमेरिकी आग्रह स्वीकार नगरेको ट्रम्पको दाबी छ।
“मैले हालै दक्षिण कोरियाका राष्ट्रपतिलाई इस्लामिक गणतन्त्र इरानको आणविक निःशस्त्रीकरण अभियानमा हामीसँग सामेल हुन चाहनुहुन्छ कि भनेर सोधेको थिएँ। उहाँहरूले नहुने भन्ने जवाफ दिनुभयो,” ट्रम्पले लेखेका छन्।
यो विषयले अमेरिका र दक्षिण कोरियाबीचको गठबन्धनको सीमाबारे बहसलाई सतहमा ल्याएको छ। दक्षिण कोरियाका लागि आफ्नो तत्कालको सुरक्षा प्राथमिकता उत्तर कोरिया नै हो। त्यसैले कोरियाली प्रायद्वीपको रक्षा गठबन्धनलाई इरानजस्तो टाढाको क्षेत्रसँग जोडेर मूल्याङ्कन गर्नु कूटनीतिक रूपमा संवेदनशील विषय हो।
अभ्यास केवल सैन्य प्रदर्शन होइन
अमेरिका र दक्षिण कोरियाका सैनिकका लागि संयुक्त सैन्य अभ्यास एउटा नियमित कार्यक्रमभन्दा बढी हो। सम्भावित संकटका बेला दुई देशका सेना एउटै कमान्ड संरचना, सञ्चार प्रणाली र रणनीतिअनुसार कति प्रभावकारी रूपमा काम गर्न सक्छन् भन्ने परीक्षण पनि यिनै अभ्यासबाट हुन्छ।
यसैबीच ‘उल्ची फ्रिडम शिल्ड’ निर्धारित कार्यक्रमअनुसार सोमबारदेखि सुरु भएको दक्षिण कोरियाली रक्षा मन्त्रालयले पुष्टि गरेको छ। अभ्यासमा करिब १८ हजार दक्षिण कोरियाली सैनिक सहभागी हुनेछन्।
अभ्यासमा संयुक्त लक्ष्य पहिचान, सैन्य परिचालन, प्रत्यक्ष गोली प्रहार, पानीका अवरोध पार गर्ने तथा पूर्वभण्डारित सैन्य सामग्री परिचालन गर्ने जस्ता गतिविधि समावेश छन्।
त्यसैले अभ्यासको आकार घटाउँदा आर्थिक खर्च कम हुन सक्छ, तर त्यसले सेनाको वास्तविक तयारी क्षमतामा कस्तो असर पार्छ भन्ने प्रश्न महत्वपूर्ण छ।
अमेरिकाका डेमोक्रेटिक सिनेटर तथा पूर्व नौसेना पाइलट मार्क केलीले यही पक्षलाई लिएर ट्रम्पको आलोचना गरेका छन्। उनका अनुसार संयुक्त सैन्य अभ्यास कमजोर पार्नु अदूरदर्शी निर्णय हुन सक्छ।
उत्तर कोरियालाई तनाव घटाउने सन्देश?
ट्रम्पले भने संयुक्त अभ्यास घटाउनुको एउटा उद्देश्य उत्तर कोरियासँगको तनाव कम गर्नु पनि रहेको संकेत गरेका छन्।
उनले उत्तर कोरियाली नेता किम जोङ उनसँग आफ्नो सम्बन्ध राम्रो रहेको बताउँदै अमेरिकी र दक्षिण कोरियाली सेनाको ठूलो सैन्य अभ्यासले प्योङयाङलाई अनावश्यक रूपमा उत्तेजित पार्ने तर्क गरेका छन्।
उत्तर कोरियाले पनि यस्ता अभ्यासलाई लामो समयदेखि आफ्नोविरुद्धको युद्ध तयारी भन्दै आएको छ। शुक्रबार मात्रै प्योङयाङले अमेरिका र दक्षिण कोरियाविरुद्ध कडा कदम चाल्ने चेतावनी दिँदै संयुक्त सैन्य अभ्यासलाई “आक्रामक युद्धको पूर्वाभ्यास” भनेको थियो।
यस दृष्टिले हेर्दा ट्रम्पको निर्णयलाई तनाव कम गर्ने कूटनीतिक प्रयासका रूपमा पनि बुझ्न सकिन्छ।
तर समस्या त्यहीँबाट सुरु हुन्छ। उत्तर कोरियाले अभ्यासको विरोध गर्दै आए पनि उसले आफ्नो आणविक तथा क्षेप्यास्त्र कार्यक्रम भने रोकेको छैन। यसै महिनाको सुरुवातमा उत्तर कोरियाले दुई ब्यालिस्टिक क्षेप्यास्त्र प्रहार गरेको अमेरिका, दक्षिण कोरिया र जापानले पत्ता लगाएका थिए।
यस्तो अवस्थामा सैन्य अभ्यास घटाउँदा प्योङयाङसँग संवादको वातावरण बन्ने हो वा उत्तर कोरियाले यसलाई अमेरिकी सैन्य दबाब कमजोर भएको संकेतका रूपमा बुझ्ने हो भन्ने स्पष्ट छैन।
ट्रम्पको ‘बोझ बाँडफाँट’ नीति
ट्रम्पको निर्णयमा आर्थिक पक्ष पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण छ।
अमेरिकाले लामो समयदेखि आफ्ना सहयोगी राष्ट्रहरूले आफ्नो सुरक्षाका लागि बढी खर्च गर्नुपर्ने तर्क गर्दै आएको छ। ट्रम्प प्रशासनले पनि अमेरिकामाथि पर्ने सैन्य तथा आर्थिक भार घटाउने विषयलाई प्राथमिकतामा राखेको छ।
तर यहाँ एउटा विरोधाभास पनि देखिन्छ।
गत मेमै अमेरिकी रक्षा सचिव पिट हेगसेथले दक्षिण कोरियाको रक्षा खर्च बढाउने प्रतिबद्धताको प्रशंसा गरेका थिए। उनले कोरियाली प्रायद्वीपको सुरक्षामा दक्षिण कोरियाले बढी नेतृत्वदायी भूमिका लिन थालेको भन्दै त्यसलाई अमेरिका र उसका साझेदारबीच बोझ बाँडफाँटको राम्रो उदाहरण बताएका थिए।
त्यसको केही समयमै संयुक्त सैन्य अभ्यास घटाउने निर्णय आउनुले अमेरिकी प्रशासनभित्र पनि गठबन्धन व्यवस्थापन र सैन्य खर्चसम्बन्धी प्राथमिकतामा नयाँ जोड देखिएको छ।
दक्षिण कोरियाका लागि संवेदनशील समय
दक्षिण कोरियाका नागरिकका लागि उत्तर कोरियाको क्षेप्यास्त्र परीक्षण र आणविक कार्यक्रम कुनै टाढाको भू–राजनीतिक विषय मात्र होइन। कोरियाली प्रायद्वीपमा तनाव बढ्दा यसको प्रत्यक्ष सुरक्षा प्रभाव दक्षिण कोरियामै पर्न सक्छ।
त्यसैले अमेरिकी सैन्य उपस्थितिमा हुने कुनै पनि परिवर्तनलाई सियोलले सामान्य प्रशासनिक निर्णयका रूपमा मात्र हेर्ने सम्भावना कम छ।
एकातिर दक्षिण कोरियाले आफ्नै रक्षा क्षमता विस्तार गर्नुपर्ने दबाब बढिरहेको छ भने अर्कोतिर उत्तर कोरियाको सैन्य क्षमता विस्तार रोकिएको छैन। यस्तो अवस्थामा संयुक्त अभ्यासमा कटौती भए त्यसको स्थान दक्षिण कोरियाले आफ्नै सैन्य तयारी बढाएर पूरा गर्नुपर्ने हुन सक्छ।
किमसँग ट्रम्पको पुरानो सम्बन्ध
ट्रम्प र किमबीचको व्यक्तिगत सम्बन्धले पनि पछिल्लो निर्णयलाई थप अर्थ दिएको छ।
ट्रम्पले आफ्नो पहिलो कार्यकालमा किमसँग तीनपटक शिखर वार्ता गरेका थिए। सन् २०१९ मा भएको अन्तिम वार्ता निष्कर्षविहीन बनेपछि दुई देशबीच आणविक वार्ता अघि बढ्न सकेन।
त्यसपछि उत्तर कोरियाले आणविक र क्षेप्यास्त्र क्षमताको विकासलाई निरन्तरता दियो। अहिले दोस्रो कार्यकालमा ट्रम्पले पुनः किमसँग संवाद गर्न चाहेको संकेत दिइरहेका छन्।
संयुक्त सैन्य अभ्यास घटाउने घोषणा गर्नुभन्दा एक दिनअघि ट्रम्पले किमसँग आफू उभिएको पुरानो तस्बिर सामाजिक सञ्जालमा पोस्ट गर्दै दुई नेताबीच उत्कृष्ट सम्बन्ध रहेको दाबी गरेका थिए।
तर व्यक्तिगत सम्बन्धले मात्र आणविक विवाद समाधान हुने अवस्था भने देखिँदैन। उत्तर कोरियाले आफ्नो आणविक क्षमतालाई सुरक्षा र शासनको अस्तित्वसँग जोडेर हेर्दै आएको छ। त्यसैले भविष्यमा वार्ता भए पनि आणविक हतियार, प्रतिबन्ध, सुरक्षा ग्यारेन्टी र अमेरिकी सैन्य उपस्थितिजस्ता जटिल विषय वार्ताको केन्द्रमा रहनेछन्।
गठबन्धन कमजोर कि नयाँ रणनीति?
ट्रम्पको निर्णयलाई लिएर अहिले दुई फरक दृष्टिकोण देखिन्छन्।
समर्थकहरूका लागि यो अमेरिकामाथिको अनावश्यक आर्थिक भार घटाउने र दक्षिण कोरियालाई आफ्नो सुरक्षाको बढी जिम्मेवारी लिन बाध्य बनाउने व्यावहारिक कदम हो। साथै, सैन्य अभ्यास घटाएर उत्तर कोरियासँग संवादको ढोका खोल्न सकिने उनीहरूको तर्क छ।
आलोचकहरू भने सैन्य अभ्यास घटाउनु गलत समयमा आएको निर्णय भएको बताउँछन्। उनीहरूका अनुसार उत्तर कोरियाले क्षेप्यास्त्र र आणविक क्षमता विस्तार गरिरहेका बेला संयुक्त अभ्यास कमजोर पार्दा अमेरिकी प्रतिबद्धतामाथि दक्षिण कोरियाको विश्वास प्रभावित हुन सक्छ र प्योङयाङलाई गलत सन्देश जान सक्छ।
वास्तविक चुनौती यी दुई धारणाबीच सन्तुलन खोज्नु हो।
दक्षिण कोरियालाई आफ्नो सुरक्षाको ठूलो जिम्मेवारी लिन लगाउनु र अमेरिकी सहयोगीको रूपमा उसको सुरक्षा सुनिश्चित गर्नु एकअर्काका विरोधी उद्देश्य होइनन्। तर सैन्य अभ्यासमा हुने कटौतीले यदि संयुक्त प्रतिरोध क्षमता कमजोर पार्यो भने त्यसको रणनीतिक मूल्य आर्थिक बचतभन्दा ठूलो हुन सक्छ।
त्यसैले ट्रम्पको पछिल्लो निर्णयको वास्तविक परीक्षा अभ्यास कति घटाइन्छ भन्नेमा मात्र हुनेछैन। उत्तर कोरियाले त्यसको प्रतिक्रिया कसरी दिन्छ, दक्षिण कोरियाले आफ्नो रक्षा क्षमतामा कस्तो परिवर्तन गर्छ र ट्रम्प प्रशासनले किमसँग सम्भावित वार्तालाई कति गम्भीरतापूर्वक अघि बढाउँछ भन्ने कुराले यसको दीर्घकालीन परिणाम निर्धारण गर्नेछ।
अहिलेका लागि भने एउटा कुरा स्पष्ट छ—ट्रम्पले अमेरिका–दक्षिण कोरिया सुरक्षा सम्बन्धलाई केवल परम्परागत सैन्य गठबन्धनका रूपमा होइन, खर्च, साझेदारको योगदान र कूटनीतिक उद्देश्यसँग जोडिएको सम्बन्धका रूपमा पुनः परिभाषित गर्न खोजिरहेका छन्। त्यसको परिणाम गठबन्धनलाई नयाँ सन्तुलनमा पुर्याउने हुन्छ वा पूर्वी एसियाको सुरक्षा समीकरणलाई थप अनिश्चित बनाउने, त्यो आगामी महिनाहरूमा अझ स्पष्ट हुनेछ।
