- चीनको तिब्बतबाट आएको आकस्मिक बाढीले रसुवाको टिमुरे र स्याफ्रुबेँसी क्षेत्रका घर, व्यवसाय तथा सरकारी संरचनामा ठूलो क्षति पुर्याएको छ।
- बाढी भोटेकोशी हुँदै त्रिशूलीमा मिसिएपछि नुवाकोट, धादिङ र चितवन लगायत मुग्लिनसम्मका तल्लो तटीय क्षेत्रमा उच्च सतर्कता अपनाउन आग्रह गरिएको छ।
- बाढीले टिमुरे भन्सार र तीनवटा प्रहरी चौकीमा क्षति पुर्याएको छ भने नेपाल-चीन व्यापारिक नाकामा आवागमन र व्यापार प्रभावित भएको छ।
- बाढीको मुख्य कारण हिमताल विस्फोट हुनसक्ने अनुमान गरिएको छ र हाल सुरक्षा निकायले प्रभावित क्षेत्रमा उद्धार तथा राहत कार्यलाई तीव्रता दिएका छन्।
काठमाडौं । चीनको तिब्बततर्फबाट आएको आकस्मिक बाढीले उत्तरी रसुवामा ठूलो क्षति पुर्याएको छ। बाढीका कारण टिमुरे र स्याफ्रुबेँसी क्षेत्रका घर, व्यवसाय तथा सरकारी संरचनामा क्षति पुगेको छ। बाढी भोटेकोशी हुँदै त्रिशूली नदीतर्फ बगेपछि नुवाकोटसहित तल्लो तटीय क्षेत्रमा उच्च सतर्कता अपनाउन आग्रह गरिएको छ।
रसुवा जिल्ला प्रहरी कार्यालय तथा सम्बन्धित सरकारी निकायका अनुसार बुधबार बिहान करिब ९ बजे तिब्बततर्फबाट आएको बाढी भोटेकोशी नदीमा मिसिएको थियो। पानीको बहाव एक्कासि बढेपछि टिमुरे तथा आसपासका क्षेत्रमा क्षति पुर्याउँदै बाढी दक्षिणतर्फ बगेको थियो। त्यसको प्रभाव त्रिशूली नदीमा समेत देखिएको छ।
बाढी पूर्वानुमान महाशाखाले त्रिशूली नदी आसपासका बासिन्दालाई उच्च सतर्कता अपनाउन आग्रह गरेको छ। बाढीको जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै चेतावनी मुग्लिनसम्म विस्तार गरिएको छ। नुवाकोट, धादिङ, गोरखा र चितवनका सम्बन्धित निकायलाई समेत नदीको जलस्तर तथा बहावको निगरानी गर्न सचेत गराइएको छ।
टिमुरेमा बढी क्षति
नेपाल–चीन सीमावर्ती महत्वपूर्ण बस्ती टिमुरे बाढीबाट सबैभन्दा बढी प्रभावित क्षेत्रमध्ये परेको छ। भोटेकोशीको जलस्तर अचानक बढ्दा बस्तीका घर, व्यवसायिक संरचना तथा सरकारी कार्यालयमा क्षति पुगेको छ।
टिमुरे भन्सार कार्यालय क्षेत्रसमेत प्रभावित भएपछि नेपाल–चीनबीचको महत्वपूर्ण व्यापारिक नाकामा आवागमन तथा व्यापार प्रभावित हुने चिन्ता बढेको छ।
रसुवाको अर्को प्रमुख बस्ती स्याफ्रुबेँसीमा पनि बाढीले क्षति पुर्याएको छ। स्थानीय प्रशासनले क्षतिग्रस्त घर, पूर्वाधार तथा अन्य सम्पत्तिको विवरण संकलन गरिरहेको छ।
बाढीका कारण जिल्लाका तीन प्रहरी संरचनामा समेत क्षति पुगेको छ। टिमुरेस्थित इलाका प्रहरी कार्यालय, स्याफ्रुबेँसी प्रहरी चौकी र रसुवागढी प्रहरी चौकी प्रभावित भएका छन्।
बुधबारसम्म बाढीबाट कति जनाको मृत्यु भयो, कति बेपत्ता भए वा कति मानिस विस्थापित तथा फसेका छन् भन्ने विवरण पूर्ण रूपमा पुष्टि हुन सकेको छैन। उद्धार तथा क्षतिको मूल्यांकन जारी रहेकाले अपुष्ट सूचनामा विश्वास नगर्न अधिकारीहरूले आग्रह गरेका छन्।
बाढीको आकस्मिकताले बढायो चिन्ता
बाढी अत्यन्तै छोटो समयमा अचानक आउनु घटनाको सबैभन्दा चिन्ताजनक पक्ष रहेको अधिकारीहरूले बताएका छन्। बाढी सुरु हुँदा रसुवाका केही क्षेत्रमा वर्षा नभए पनि नदीको जलस्तर एक्कासि बढेको थियो। यसले बाढीको स्रोत तिब्बतको उच्च हिमाली क्षेत्रमा हुनसक्ने आशंका बढाएको छ।
हिमताल विस्फोटबाट आउने बाढी (ग्लेसियल लेक आउटबर्स्ट फ्लड–GLOF) यसको सम्भावित कारणमध्ये एक हुनसक्ने अनुमान गरिएको छ। यद्यपि, बाढीको वास्तविक कारणबारे सम्बन्धित निकायले अहिलेसम्म आधिकारिक पुष्टि गरेको छैन।
हिमनदी पग्लिएर बनेको ताल अचानक फुट्दा ठूलो परिमाणमा पानी, ढुंगा, माटो तथा गेग्रान तीव्र गतिमा तल्लो क्षेत्रमा बग्ने गर्छ। हिमाली क्षेत्रमा यस्ता बाढीले छोटो समयमै ठूलो जनधनको क्षति पुर्याउन सक्छन्।
अचानक भएको भारी वर्षा वा हिउँ तथा पहिरोले थुनिएको पानीको निकासका कारण पनि बाढी आएको हुनसक्ने सम्भावना छ। वास्तविक कारण पत्ता लगाउन प्राविधिक अध्ययन तथा माथिल्लो तटीय क्षेत्रबाट थप सूचना आवश्यक पर्ने देखिएको छ।
त्रिशूलीमा जलस्तर बढ्यो
उत्तरी रसुवामा भएको क्षतिपछि अहिले बाढीको तल्लो तटीय क्षेत्रमा पर्न सक्ने प्रभावलाई लिएर चिन्ता बढेको छ। भोटेकोशी त्रिशूली नदी प्रणालीकै एक हिस्सा भएकाले पानीको बहाव बढेसँगै दक्षिणतर्फ त्रिशूली नदीको जलस्तर पनि बढेको छ।
नुवाकोटका केही क्षेत्रमा नदीको जलस्तर तीव्र रूपमा बढेपछि नदी किनारमा बसोबास गर्ने स्थानीयलाई सतर्क रहन आग्रह गरिएको छ। बाढीको बहाव मुग्लिनसम्म पुग्न सक्ने सम्भावनालाई ध्यानमा राख्दै त्यहाँसम्म चेतावनी जारी गरिएको छ।
नदी किनार, पुल तथा जोखिमयुक्त स्थानमा नजान र आवश्यक परे सुरक्षित तथा अग्लो स्थानमा सर्न प्रशासनले आग्रह गरेको छ। विशेषगरी नदी आसपासका होचा बस्ती, सडक, पुल, जलविद्युत् आयोजना तथा अन्य पूर्वाधारमा जोखिम बढेको छ।
सडक तथा पूर्वाधारमा जोखिम
बाढीका कारण उत्तरी रसुवालाई देशका अन्य भागसँग जोड्ने सडक तथा सहायक मार्गमा समेत जोखिम बढेको छ। नदीको बहाव अचानक बढ्दा वा पहाडी क्षेत्रमा पहिरो जाँदा सडक अवरुद्ध हुनसक्ने भएकाले सावधानी अपनाउन आग्रह गरिएको छ।
सडक अवरुद्ध भए रसुवाका दुर्गम तथा साँघुरा भूभागमा रहेका बस्तीमा उद्धार तथा राहत पुर्याउन थप कठिनाइ हुनसक्ने देखिएको छ।
गत वर्षको बाढीको स्मरण
बुधबारको बाढीले रसुवाको सीमावर्ती क्षेत्रमा गत वर्ष जुलाईमा आएको विनाशकारी बाढीको सम्झना गराएको छ। २०२५ जुलाई ८ मा सीमापार नदी प्रणालीमा आएको बाढीले रसुवागढी क्षेत्रमा ठूलो क्षति पुर्याएको थियो। उक्त बाढीमा मानवीय क्षतिसमेत भएको थियो भने नेपाल र तिब्बत जोड्ने मैत्री पुल, भन्सार संरचना, सडक, सवारीसाधन तथा जलविद्युत् पूर्वाधारमा व्यापक क्षति पुगेको थियो।
उक्त घटनाले सीमापारबाट अचानक आउने बाढीबारे नेपालले समयमै सूचना प्राप्त गर्नुपर्ने चुनौतीसमेत उजागर गरेको थियो। भोटेकोशी र त्रिशूली नदी किनारमा बसोबास गर्ने समुदायले उच्च हिमाली क्षेत्रबाट अत्यन्तै कम पूर्वसूचनामा बाढी आउन सक्ने जोखिम पुनः सामना गरेका छन्।
हिमाली वातावरणीय परिवर्तनप्रति चिन्ता
हालको घटनाले तिब्बती पठार तथा समग्र हिमाली क्षेत्रमा भइरहेको वातावरणीय परिवर्तनप्रति समेत ध्यानाकर्षण गराएको छ। हिमालयमा रहेका हिमनदी, हिमताल, स्थायी बरफ तथा हिमक्षेत्रले दक्षिण एसियाका नदीहरूको बहावलाई प्रभावित गर्छन्। तापक्रम वृद्धि र वर्षाको स्वरूपमा आएको परिवर्तनले यी प्राकृतिक प्रणालीमा परिवर्तन ल्याउँदै हिमाली जोखिमबारे अनिश्चितता बढाइरहेको छ।
वैज्ञानिक अनुसन्धानले छिङहाई–तिब्बती पठारमा ठूलो मात्रामा बरफ सञ्चित रहेको देखाएको छ। त्यहाँ १ लाख ३० हजारभन्दा बढी रक ग्लेसियर पहिचान गरिएको र ती क्षेत्रमा ९२ देखि १८६ घन किलोमिटर बराबरको बरफ रहेको अनुमान गरिएको छ। यद्यपि, यी रक ग्लेसियर नै हालको रसुवा बाढीको कारण हुन् भन्ने पुष्टि भएको वैज्ञानिक प्रमाण छैन।
तल्लो तटीय क्षेत्रका बासिन्दालाई सतर्क रहन आग्रह
त्रिशूली नदी आसपासका बासिन्दाका लागि अहिले बाढीको कारणभन्दा पनि सुरक्षा प्राथमिक विषय बनेको छ। प्रशासनले नदीको बहाव हेर्न नदी किनारमा नजान तथा बढ्दो पानीका कारण जोखिममा परेका पुल वा सडक पार गर्ने प्रयास नगर्न आग्रह गरेको छ।
नदी नजिक बसोबास गर्ने परिवारलाई आवश्यक कागजात, औषधि, खाद्यान्न तथा अन्य अत्यावश्यक सामग्री तयारी अवस्थामा राख्नसमेत आग्रह गरिएको छ। स्थानीय प्रशासन तथा सुरक्षा निकायलाई खोज, उद्धार तथा राहतका लागि तयारी अवस्थामा रहन निर्देशन दिइएको छ।
सीमापार पूर्वसूचना प्रणाली आवश्यक
हिमाली क्षेत्रमा सीमापारबाट अचानक आउने बाढीका घटना दोहोरिन थालेपछि नेपाल र चीनबीच प्रभावकारी पूर्वसूचना तथा सूचना आदानप्रदान प्रणाली विकास गर्नुपर्ने आवश्यकता पुनः देखिएको छ।
माथिल्लो जलाधार क्षेत्रमा वर्षा, नदीको बहाव, हिमताल, बरफको अवस्था तथा अन्य प्राकृतिक जोखिमबारे वास्तविक समयको सूचना उपलब्ध भएमा नेपालका अधिकारीले जोखिममा रहेका समुदायलाई समयमै सचेत गराउन सक्छन्।
विज्ञ तथा विपद् व्यवस्थापनसँग सम्बन्धित अधिकारीहरूले उपग्रह निगरानी, स्वचालित नदी मापन केन्द्र, प्रभावकारी बाढी पूर्वानुमान प्रणाली तथा नेपाल–चीनबीच प्रत्यक्ष सूचना आदानप्रदानलाई थप मजबुत बनाउनुपर्नेमा जोड दिएका छन्।
उद्धार र क्षतिको मूल्यांकन प्राथमिकतामा
बाढीको पानी दक्षिणतर्फ बगिरहँदा अधिकारीहरूले एकैपटक दुई चुनौती सामना गरिरहेका छन्—रसुवामा भइसकेको क्षतिको उद्धार तथा व्यवस्थापन र तल्लो तटीय क्षेत्रमा सम्भावित बाढीबाट जनधन जोगाउने तयारी।
दुर्गम भूगोल तथा कमजोर सञ्चारका कारण क्षतिको पूर्ण विवरण संकलन गर्न समय लाग्ने देखिएको छ। टिमुरे तथा अन्य प्रभावित बस्तीका बासिन्दाका लागि तत्काल सुरक्षित आश्रय, परिवारका सदस्यसँग सम्पर्क तथा घर र जीविकोपार्जनको अवस्थाबारे जानकारी प्राप्त गर्नु प्रमुख चिन्ताको विषय बनेको छ।
बुधबारको बाढीले हिमाली तथा सीमापार प्राकृतिक विपद्को जोखिमप्रति नेपाल कति संवेदनशील छ भन्ने पुनः देखाएको छ। बाढीको वास्तविक कारण अझै अनुसन्धानकै क्रममा रहे पनि घटनाले प्रभावकारी पूर्वसूचना प्रणाली, सीमापार सूचना आदानप्रदान र प्रमुख नदी करिडोरमा थप तयारीको आवश्यकता स्पष्ट पारेको छ।
त्रिशूली नदीको जलस्तर स्थिर हुने अपेक्षा गरिए पनि नदी किनारमा बसोबास गर्ने समुदायका लागि तत्कालै जोखिम टरिसकेको अवस्था छैन। त्यसैले स्थानीय बासिन्दालाई सतर्क रहन, नदी तथा जोखिमयुक्त संरचनाबाट टाढा बस्न र प्रशासनले जारी गर्ने आधिकारिक सूचनाको पालना गर्न आग्रह गरिएको छ।
