- रसुवाको भोटेकोशीमा आएको विनाशकारी बाढीमा ९५ जनाको मृत्यु भएको छ भने ३८४ पर्यटक र ३२ सुरक्षाकर्मीसहित धेरै व्यक्ति अझै सम्पर्कविहीन छन्।
- बाढीले रसुवागढी नाका, सडक, पुल, जलविद्युत् आयोजना र सरकारी कार्यालयहरूमा ठूलो क्षति पुर्याउँदै तल्लो तटीय क्षेत्रको जनजीवन प्रभावित पारेको छ।
- चीनको केरुङ क्षेत्रमा समेत मानवीय क्षति पुर्याएको यस विपद्को मुख्य कारण सीमा क्षेत्रमा गएको भीषण पहिरो भएको प्रारम्भिक अनुमान गरिएको छ।
- खराब मौसम र भौगोलिक विकटताका बाबजुद सुरक्षा निकायले हेलिकोप्टरमार्फत उद्धार तथा बेपत्ताहरूको खोजी र पहिचान कार्यलाई निरन्तरता दिएका छन्।
काठमाडौँ : रसुवाको भोटेकोशी नदीमा आएको विनाशकारी आकस्मिक बाढीमा परी ९५ जनाको मृत्यु भएको छ। बाढीमा परी ६३ जना घाइते भएका छन् भने नेपाल पर्यटन बोर्डका अनुसार ३८४ जना पर्यटक तथा यात्रु अझै सम्पर्कविहीन छन्।
नेपाल प्रहरीका अनुसार फेला परेका ९५ शवमध्ये २७ महिला, ३७ पुरुष, ६ बालिका र पाँच बालक छन्। थप २० शवको पहिचान हुन बाँकी छ। उद्धार तथा खोजी कार्य जारी रहेकाले मृतकको संख्या अझै बढ्न सक्ने अधिकारीहरूले बताएका छन्।
बुधबार बिहान नेपाल–चीन सीमाक्षेत्र नजिक भोटेकोशी नदीमा आएको अचानकको बाढीले रसुवाको टिमुरे, स्याफ्रुबेसी, रसुवागढीलगायतका क्षेत्रमा ठूलो क्षति पुर्याएको छ। बाढीले घर, सडक, पुल, बजार, प्रहरी चौकी, भन्सार कार्यालय तथा जलविद्युत् आयोजनाका संरचना बगाएको वा क्षतिग्रस्त बनाएको छ।
३८४ यात्रु सम्पर्कविहीन
नेपाल पर्यटन बोर्डले सार्वजनिक गरेको अद्यावधिक विवरणअनुसार बाढी प्रभावित क्षेत्रमा रहेका ३८४ पर्यटक तथा यात्रु सम्पर्कविहीन छन्। तीमध्ये २९१ विदेशी नागरिक र ९३ नेपाली नागरिक छन्।
बोर्डले विभिन्न १० वटा ट्राभल तथा ट्रेकिङ कम्पनीबाट प्राप्त विवरणका आधारमा प्रारम्भिक सूची तयार गरेको जनाएको छ। सूची अझै प्रमाणीकरणको क्रममा रहेकाले सम्पर्कविहीन व्यक्तिको संख्या परिवर्तन हुन सक्नेछ। बोर्डले सम्पर्कविहीन हुनुको अर्थ उनीहरू मृत वा बेपत्ता भएको पुष्टि भइसकेको भन्ने नभई हालसम्म सम्पर्क स्थापित हुन नसकेको अवस्था भएको स्पष्ट पारेको छ।
प्रारम्भिक विवरणअनुसार सम्पर्कविहीन यात्रुमध्ये भारतका १०५ जना छन्। अमेरिका, बेलायत, अस्ट्रेलिया, मलेसिया, दक्षिण अफ्रिका, नेदरल्यान्डसलगायत विभिन्न देशका नागरिकसमेत सूचीमा छन्। ३७ जना गैरआवासीय भारतीय (एनआरआई) रहेको बोर्डले जनाएको छ।
टिमुरे र रसुवागढीमा ठूलो क्षति
बाढीले नेपाल–चीन सीमा जोड्ने प्रमुख व्यापारिक नाका रसुवागढी आसपासमा ठूलो क्षति पुर्याएको छ। नदी किनारका बस्ती, बजार तथा सरकारी संरचना बाढी र मलबाको चपेटामा परेका छन्।
रसुवागढी नाकातर्फ जाने सडक तथा पुलमा क्षति पुगेपछि आवतजावत प्रभावित भएको छ। कतिपय स्थानमा सडक मलबाले पुरिएका छन् भने पुल तथा अन्य संरचना बगाएका कारण प्रभावित क्षेत्रमा उद्धार टोली पुग्नसमेत कठिनाइ भएको छ।
बाढीको प्रभाव रसुवामा मात्र सीमित नभई नुवाकोट, धादिङलगायतका तल्लो तटीय क्षेत्रमा समेत परेको छ। भोटेकोशी हुँदै तलतिर बगेको पानी र मलबाले नदी किनारका बस्ती तथा पूर्वाधारमा व्यापक क्षति पुर्याएको छ।
जलविद्युत् आयोजनामा पनि क्षति
रासुवा नेपालको महत्वपूर्ण जलविद्युत् क्षेत्रमध्ये एक हो। बाढीले विभिन्न जलविद्युत् आयोजनाका पहुँचमार्ग, संरचना तथा अन्य पूर्वाधारमा क्षति पुर्याएको छ।
लाङटाङ खोला जलविद्युत् आयोजनासँग सम्बन्धित ६० जना सम्पर्कविहीन रहेको आयोजनाका प्रवर्द्धकले बताएका छन्। तीमध्ये इन्जिनियर, चालक तथा भान्सामा कार्यरत कर्मचारीसहित सुरुङभित्र काम गरिरहेका मजदुरसमेत रहेको जनाइएको छ।
यसले तत्काल मानवीय उद्धारसँगै नेपालको विद्युत् उत्पादन तथा ऊर्जा पूर्वाधारमा समेत ठूलो असर पार्ने देखिएको छ।
सुरक्षाकर्मी र सरकारी कर्मचारी पनि सम्पर्कविहीन
बाढीबाट सीमाक्षेत्रमा खटिएका सुरक्षाकर्मी तथा सरकारी कर्मचारीसमेत प्रभावित भएका छन्। टिमुरे क्षेत्रमा नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरी बलका ३२ जना सुरक्षाकर्मी सम्पर्कविहीन रहेको विवरण सार्वजनिक भएको छ।
यसैगरी भन्सार कार्यालयमा कार्यरत कर्मचारी तथा अन्य सरकारी सेवामा रहेका व्यक्तिहरूको अवस्थाबारे समेत खोजी भइरहेको छ। सञ्चार सम्पर्क अवरुद्ध भएकाले प्रभावित क्षेत्रमा रहेका व्यक्तिको अवस्था यकिन गर्न थप कठिनाइ भइरहेको अधिकारीहरूले बताएका छन्।
उद्धारमा मौसम र भौगोलिक चुनौती
नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरी बल खोज तथा उद्धारमा परिचालन भएका छन्। उद्धारका लागि हेलिकोप्टरसमेत प्रयोग गरिएको छ। तर खराब मौसम, भत्किएका सडक तथा पुल, पहिरोको जोखिम र बाक्लो मलबाका कारण उद्धार कार्य चुनौतीपूर्ण बनेको छ।
नदीको बहावसँगै मानिस तथा सवारीसाधन तलतिर बगेको हुन सक्ने भएकाले सुरक्षा निकायले प्रभावित क्षेत्रभन्दा तलका नदी किनार तथा बस्तीमा समेत खोजी तीव्र बनाएका छन्।
बाढीको कारणबारे अनुसन्धान
बाढीको वास्तविक कारणबारे अनुसन्धान भइरहेको छ। प्रारम्भिक सूचनाअनुसार नेपाल–तिब्बत सीमाक्षेत्रको माथिल्लो भागमा पहिरो वा हिउँ–चट्टान खस्दा नदीमा अस्थायी अवरोध सिर्जना भएको र त्यसपछि पानी तथा मलबाको ठूलो बहाव तलतिर आएको हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ।
नेपालको राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले उपग्रहबाट प्राप्त विवरणमा सीमा क्षेत्रमा हिउँ र चट्टानसहितको ठूलो पहिरो गएको संकेत देखिएको जनाएको छ। केही अधिकारीहरूले भूकम्पका कारण पहिरो खसेको हुन सक्ने प्रारम्भिक अनुमान गरेका छन्। यद्यपि, घटनाको पूर्ण कारण र घटनाक्रम अझै अनुसन्धानकै क्रममा छ।
माथिल्लो क्षेत्रमा नदी थुनिएको हुन सक्ने भन्दै थप आकस्मिक बाढीको जोखिमसमेत औंल्याइएको छ। नदी किनार तथा तल्लो तटीय क्षेत्रका बासिन्दालाई सतर्क रहन र सुरक्षित स्थानतर्फ जान आग्रह गरिएको छ।
चीनतर्फ पनि मानवीय क्षति
बाढीको असर नेपाल–चीन सीमापारि तिब्बतको ग्यारोङ (केरुङ) क्षेत्रमा समेत परेको छ। चिनियाँ सरकारी सञ्चारमाध्यमका अनुसार त्यहाँ गएको पहिरोमा तीन जनाको मृत्यु भएको र २६५ जना सम्पर्कविहीन छन्। नेपालमा पुष्टि भएको ९५ र चीनमा पुष्टि भएको तीन गरी दुवैतर्फको प्रारम्भिक मृतक संख्या कम्तीमा ९८ पुगेको छ।
परिवारमा बढ्दो चिन्ता
रासुवाको बाढीले ठूलो मानवीय संकट सिर्जना गरेको छ। मृत्यु हुनेमा स्थानीय बासिन्दासँगै सुरक्षाकर्मी, जलविद्युत् आयोजनामा कार्यरत कर्मचारी तथा अन्य यात्रुहरू रहेका छन्।
सम्पर्कविहीन ३८४ यात्रुको अवस्थाबारे जानकारी लिन उनीहरूका परिवार तथा आफन्तले सम्बन्धित ट्राभल एजेन्सी, पर्यटन व्यवसायी र सरकारी निकायसँग सम्पर्क गरिरहेका छन्। पर्यटन बोर्ड, पर्यटन प्रहरी, स्थानीय प्रशासन र सुरक्षा निकायले यात्रुहरूको अवस्थाबारे जानकारी संकलन तथा प्रमाणीकरण गरिरहेका छन्।
पर्यटन बोर्डले आपत्कालीन सहयोग वा जानकारीका लागि टोल फ्री नम्बर १२३४, हटलाइन ११४४ तथा पर्यटन प्रहरीको ९८५१२८९४४५ मा सम्पर्क गर्न आग्रह गरेको छ।
बाढीले पुर्याएको क्षतिको पूर्ण विवरण भने उद्धार तथा खोजी कार्य सकिएपछि मात्र स्पष्ट हुने देखिएको छ। अहिले सुरक्षा निकायको मुख्य प्राथमिकता सम्पर्कविहीन व्यक्तिको खोजी, घाइतेको उद्धार तथा उपचार, मृतकको पहिचान र प्रभावित बस्तीमा तत्काल राहत पुर्याउनु रहेको छ।
