- भोटेकोशी बाढीमा मृत्यु हुनेको संख्या १६२ पुगेको छ भने सुरक्षाकर्मी र पर्यटकसहित सयौँ मानिस अझै सम्पर्कविहीन छन्।
- बाढीले १९ पुल, ४० किलोमिटर सडक र जलविद्युत् आयोजनाहरूमा व्यापक क्षति पुर्याउँदै धेरै बस्तीको सडक सम्पर्क विच्छेद गरेको छ।
- हिमनदी खसेर आएको विपद्पछि नेपाली सेना र प्रहरीले हेलिकप्टरमार्फत दुर्गम क्षेत्रमा उद्धार तथा राहत कार्यलाई तीव्रता दिएका छन्।
- चितवन, धादिङ र अन्य तल्लो तटीय जिल्लाहरूमा शव फेला पर्ने क्रम जारी रहेकाले मृतकको संख्या थप बढ्न सक्ने अनुमान छ।
काठमाडौं : भोटेकोशी नदीमा आएको विनाशकारी बाढीमा परी मृत्यु हुनेको संख्या १६२ पुगेको छ। बाढीले बगाएका शव विभिन्न जिल्लाका नदी किनार तथा तल्लो तटीय क्षेत्रमा फेला पर्ने क्रम जारी रहेकाले मृतकको संख्या अझै बढ्न सक्ने प्रहरीले जनाएको छ।
बुधबार बिहान रसुवाको भोटेकोशी क्षेत्रमा अचानक आएको ठूलो बाढीले नदी किनारका बस्ती, सडक, पुल, जलविद्युत् आयोजना तथा अन्य भौतिक संरचनामा व्यापक क्षति पुर्याएको थियो। बाढीको तीव्र बहावसँगै आएको लेदो, ढुंगा र माटोले ठूलो क्षेत्र प्रभावित भएको हो।
नेपाल प्रहरीले सार्वजनिक गरेको पछिल्लो विवरणअनुसार चितवनमा सबैभन्दा बढी ६४ जनाको शव फेला परेको छ। त्यस्तै धादिङमा २७, नवलपरासी पूर्वमा २६, गोरखामा २०, नुवाकोटमा १३, तनहुँमा ९, नवलपरासी पश्चिममा २ र रसुवामा २ जनाको शव फेला परेको छ।
बाढीले मानिस तथा शवलाई मूल घटनास्थलबाट धेरै तलसम्म बगाएको हुन सक्ने भएकाले तल्लो तटीय जिल्लाहरूमा समेत खोजी तीव्र पारिएको छ।
सयौँ मानिस अझै सम्पर्कविहीन
बाढीपछि स्थानीय बासिन्दा, सुरक्षाकर्मी, जलविद्युत् आयोजनाका कर्मचारी तथा कामदार र पर्यटकसहित ठूलो संख्यामा मानिस सम्पर्कविहीन भएका छन्।
नेपाल प्रहरीका २८ जना कर्मचारी अझै सम्पर्कविहीन रहेको प्रहरीले जनाएको छ। बाढी प्रभावित क्षेत्रमा उद्धार तथा सुरक्षा कार्यमा खटिएका नेपाली सेना र सशस्त्र प्रहरीका केही कर्मचारीसमेत सम्पर्कमा छैनन्।
रसुवाका विभिन्न प्रहरी चौकीमा कार्यरत सुरक्षाकर्मीसँग बाढीपछि सम्पर्क टुटेको थियो। उद्धार टोलीले उनीहरूको अवस्थाबारे जानकारी लिन खोजी तथा उद्धार कार्यलाई निरन्तरता दिएको छ।
यसैबीच, विभिन्न सरकारी निकायबाट प्राप्त विवरणलाई एकीकृत गरी सम्पर्कविहीन मानिसको वास्तविक संख्या यकिन गर्ने काम भइरहेको छ। दुर्गम क्षेत्रको सञ्चार सम्पर्क र सडक अवरुद्ध भएकाले तथ्यांक संकलनमा कठिनाइ भएको अधिकारीहरूले बताएका छन्।
पर्यटकसमेत बाढीको चपेटामा
बाढी प्रभावित रसुवा क्षेत्र महत्वपूर्ण पर्यटकीय तथा नेपाल–चीन सीमा जोड्ने मार्ग भएकाले पर्यटक र यात्रुसमेत ठूलो संख्यामा प्रभावित भएका छन्।
प्रारम्भिक विवरणअनुसार सयौँ नेपाली तथा विदेशी पर्यटक सम्पर्कविहीन भएका थिए। उनीहरूको अवस्थाबारे सम्बन्धित निकायले ट्राभल एजेन्सी, होटल, गाइड, सुरक्षाकर्मी तथा कूटनीतिक नियोगसँग समन्वय गरिरहेको छ।
विदेशी नागरिकसमेत सम्पर्कविहीन भएपछि उनीहरूका परिवार र सम्बन्धित देशका कूटनीतिक नियोगले नेपाली अधिकारीसँग समन्वय गरिरहेका छन्।
जलविद्युत् आयोजनामा ठूलो क्षति
भोटेकोशी करिडोरमा रहेका जलविद्युत् आयोजनाहरूमा समेत बाढीले ठूलो क्षति पुर्याएको छ। आयोजनामा कार्यरत १९६ भन्दा बढी कर्मचारी तथा कामदार सम्पर्कविहीन भएको प्रारम्भिक विवरण सार्वजनिक भएको छ। उनीहरूमध्ये विदेशी कामदारसमेत रहेको बताइएको छ।
बाढीले आयोजनाका संरचना, पहुँचमार्ग र अन्य पूर्वाधारमा क्षति पुर्याएकाले आयोजनास्थलमा उद्धार टोली पुग्न कठिन भएको छ। आयोजनाहरूमा भएको क्षतिको विस्तृत विवरण संकलन गर्ने काम भइरहेको छ।
जलविद्युत् आयोजनामा भएको क्षतिले विद्युत् उत्पादन र प्रसारण प्रणालीमा समेत असर पर्न सक्ने भएकाले प्राविधिक टोलीले क्षतिको मूल्यांकन गरिरहेको छ।
१९ पुल र ४० किलोमिटर सडकमा क्षति
बाढीले भौतिक पूर्वाधारमा समेत ठूलो विनाश गरेको छ। प्रारम्भिक विवरणअनुसार १९ वटा मोटरेबल पुल बगेका छन् भने करिब ४० किलोमिटर पक्की सडकमा पूर्ण क्षति पुगेको छ।
पुल र सडक बगाएपछि रसुवा तथा आसपासका धेरै बस्ती सडक सम्पर्कबाट विच्छेद भएका छन्। कतिपय ठाउँमा सडकमा ठूलो परिमाणमा माटो, ढुंगा र लेदो थुप्रिएको छ भने केही स्थानमा सडक नै बगेको छ।
सडक सम्पर्क अवरुद्ध हुँदा उद्धार, राहत तथा स्वास्थ्यकर्मीलाई प्रभावित क्षेत्रमा पुर्याउन कठिनाइ भइरहेको छ।
हेलिकप्टरबाट उद्धार तीव्र
सडक र पुलमा क्षति पुगेपछि दुर्गम क्षेत्रमा फसेका मानिसको उद्धारका लागि नेपाली सेना, सशस्त्र प्रहरी तथा निजी क्षेत्रका हेलिकप्टर परिचालन गरिएको छ।
हेलिकप्टरमार्फत जोखिममा रहेका स्थानीय बासिन्दा, पर्यटक तथा कामदारलाई सुरक्षित स्थानमा ल्याउने काम भइरहेको छ। प्रभावित क्षेत्रमा खाद्यान्न, औषधि र अन्य अत्यावश्यक सामग्रीसमेत हवाई माध्यमबाट पुर्याइएको छ।
तर खराब मौसम, पहिरोको जोखिम र पहाडी भूगोलका कारण उद्धार कार्य चुनौतीपूर्ण बनेको छ।
हिमनदी खस्दा बाढी आएको प्रारम्भिक निष्कर्ष
भोटेकोशीमा आएको बाढीको कारणबारे प्रारम्भिक अध्ययनले उच्च हिमाली क्षेत्रमा भएको हिमनदी वा बरफ–चट्टानको ठूलो भाग खसेर नदीमा मिसिएपछि अचानक मलबेसहितको बाढी आएको हुन सक्ने देखाएको छ।
हिमाली क्षेत्रमा बरफ, चट्टान र माटोको ठूलो मात्रा नदीमा खस्दा पानीको बहाव अचानक बढेको र त्यसले तल्लो क्षेत्रमा विनाशकारी रूप लिएको प्रारम्भिक अनुमान छ।
यस घटनाले हिमाली क्षेत्रमा जलवायु परिवर्तनका कारण बढिरहेको जोखिमप्रति पनि गम्भीर प्रश्न उठाएको छ। हिमनदीमा भइरहेको परिवर्तन र पहाडी भू–भागको अस्थिरताका कारण भविष्यमा यस्ता आकस्मिक बाढी तथा पहिरोको जोखिम बढ्न सक्ने विज्ञहरूले बताउँदै आएका छन्।
सरकारद्वारा उद्धारलाई प्राथमिकता
सरकारले बाढी प्रभावित क्षेत्रमा खोज, उद्धार तथा राहत कार्यलाई तीव्र बनाएको छ। प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहले सम्बन्धित निकायलाई सम्पर्कविहीनको खोजी, घाइतेको उद्धार तथा प्रभावितलाई तत्काल राहत उपलब्ध गराउन निर्देशन दिएका छन्।
राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरण, नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरीसहितका निकाय संयुक्त रूपमा उद्धार तथा राहतमा परिचालित छन्।
भोटेकोशी, त्रिशूली तथा तल्लो तटीय क्षेत्रमा थप जोखिम हुन सक्ने भन्दै स्थानीय बासिन्दालाई सतर्क रहन आग्रह गरिएको छ। नेपाल टेलिकम र एनसेलमार्फत जोखिममा रहेका क्षेत्रमा मोबाइल सन्देश पठाएर सुरक्षित स्थानमा जान तथा नदी किनारमा नजान आग्रह गरिएको छ।
अस्पतालमा घाइतेको उपचार
बाढीमा परी घाइते भएका ४१ जनाको विभिन्न अस्पतालमा उपचार भइरहेको प्रहरीले जनाएको छ।
त्रिभुवन विश्वविद्यालय शिक्षण अस्पतालमा २०, त्रिशूली अस्पतालमा ९, राष्ट्रिय ट्रमा सेन्टरमा ४, वीर अस्पतालमा ३ र नर्भिक अस्पतालमा ३ जना उपचाररत छन्। त्यस्तै वीरेन्द्र सैनिक अस्पताल र ग्रिन सिटी अस्पतालमा एक–एक जना घाइतेको उपचार भइरहेको छ।
घाइतेको उपचारका लागि काठमाडौंका अस्पतालमा आवश्यक व्यवस्था मिलाउनुका साथै प्रभावित क्षेत्रमा विशेषज्ञ चिकित्सक टोलीसमेत पठाइएको छ।
शव पहिचान र आफन्तलाई बुझाउने चुनौती
तल्लो तटीय क्षेत्रमा ठूलो संख्यामा शव फेला पर्न थालेपछि मृतकको पहिचान गर्नु पनि प्रहरी तथा स्थानीय प्रशासनका लागि चुनौती बनेको छ।
चितवनलगायतका जिल्लामा नदी किनार तथा विभिन्न स्थानमा फेला परेका शव संकलन गरी अस्पताल तथा सम्बन्धित स्थानमा राख्ने र पहिचानको प्रक्रिया अघि बढाउने काम भइरहेको छ।
कतिपय शव घटनास्थलभन्दा धेरै तल फेला परेकाले परिवारका सदस्यले आफ्ना आफन्तबारे जानकारी पाउन समय लागिरहेको छ।
खोजी अभियान जारी
बाढी आएको केही दिन बितिसक्दा पनि प्रभावित क्षेत्रमा खोज तथा उद्धार कार्य रोकिएको छैन। नदी किनार, बस्ती, जलविद्युत् आयोजना, सडक तथा पुल आसपासका क्षेत्रमा सुरक्षाकर्मीले खोजी गरिरहेका छन्।
सम्पर्कविहीन मानिसको संख्या यकिन गर्न विभिन्न सरकारी निकायबाट प्राप्त विवरण संकलन तथा प्रमाणीकरण भइरहेको छ। उद्धार टोलीले सम्भावित सबै स्थानमा खोजी जारी राखेको छ।
भोटेकोशी बाढीले रसुवादेखि नुवाकोट, धादिङ, गोरखा, तनहुँ, चितवन हुँदै नवलपरासीसम्मका क्षेत्रमा मानवीय तथा भौतिक क्षति पुर्याएको छ।
बाढीपछि अहिले सरकार र सुरक्षा निकायसामु सम्पर्कविहीनको खोजी, जीवितको उद्धार, शव पहिचान, घाइतेको उपचार र प्रभावित बस्तीमा राहत पुर्याउने मुख्य चुनौती छन्। बाढीबाट क्षतिग्रस्त सडक, पुल र अन्य पूर्वाधार पुनर्निर्माण भने त्यसपछिको अर्को ठूलो चुनौती बन्ने देखिएको छ।
