- भोज अर्यालको कविता संग्रह ‘सेता भिर, यता पीर’ ले जन्मभूमिप्रतिको सम्झना, प्रवासी पीडा र ग्रामीण जीवनको आत्मीय अनुभूतिलाई चित्रण गरेको छ।
- संग्रहका ५२ कविताले परदेशिएका नेपालीको संघर्ष, परिवारको प्रतीक्षा र आफ्नो माटोप्रतिको गहिरो भावनात्मक सम्बन्धलाई सरल भाषामा व्यक्त गरेका छन्।
- पुस्तकको शीर्षकले पहाडको सौन्दर्य र विछोडको वेदनालाई संकेत गर्दै प्रवासी मनको द्वन्द्व र पहिचानको खोजीलाई मार्मिक ढंगले प्रस्तुत गरेको छ।
साहित्य मानिसको मनभित्र लुकेका ती अनुभूतिहरूको अभिव्यक्ति हो, जसलाई सामान्य जीवनमा शब्द दिन कठिन हुन्छ। यसले केवल कल्पना र सौन्दर्यको संसार निर्माण गर्दैन, बरु मानिसले बाँचेका पीडा, खुसी, सम्झना, सम्बन्ध र समयका अमिट छापहरूलाई सुरक्षित राख्छ। एउटा सशक्त साहित्यिक कृतिले पाठकलाई केवल अक्षरहरू पढ्न बाध्य बनाउँदैन; यसले उसलाई आफ्नै जीवनका पुराना सम्झना, बिर्सिएका अनुहार र मनको कुनै कुनामा थन्किएका भावनासँग पुनः भेट गराउँछ।
कवि भोज अर्यालको पहिलो कविता संग्रह ‘सेता भिर, यता पीर’ यस्तै आत्मीय अनुभूतिको काव्य दस्तावेज हो। यस संग्रहमा पहाडको प्राकृतिक सौन्दर्य मात्र छैन, त्यहाँ एउटा मानिसले आफ्नो जन्मभूमिबाट टाढिँदा बोकेको सम्झनाको भारी पनि छ। यसमा गाउँको माटोको सुगन्ध छ, आमाको मायाको न्यानोपन छ, बाल्यकालका निष्कलंक क्षणहरूको उज्यालो छ र परदेशमा बसेको मनभित्र लुकेको मौन पीडा पनि छ।
गुल्मी जिल्लाको मदाने–३ सिर्सेनीको ग्रामीण परिवेशमा जन्मिएका कवि भोज अर्याल हाल क्यानडामा रहेर पनि आफ्नो जन्मभूमिसँगको भावनात्मक सम्बन्धलाई साहित्यका माध्यमबाट जीवित राखिरहेका छन्। मानिस जीवनको खोजीमा संसारको जुनसुकै कुनामा पुगे पनि उसको मनको एउटा हिस्सा सधैं आफ्नो जन्मथलोमै बाँकी रहन्छ। यही सत्यलाई कविले आफ्ना कवितामार्फत अत्यन्त आत्मीय रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्।
‘सेता भिर, यता पीर’ मा समेटिएका ५२ वटा कविताहरू केवल कविको व्यक्तिगत कथा होइनन्; ती विदेशिएका छोराछोरी सम्झेर गाउँमा बसेका आमाबुबाको प्रतीक्षा, बाल्यकालको आँगन छोडेर हिँडेका युवाहरूको मनको पीडा र आफ्नो विगतलाई सम्झेर बाँचिरहेका प्रवासी नेपालीहरूको साझा भावना हुन्। यस संग्रहका कविताहरू पढ्दा पाठकले कविको मात्र होइन, आफ्नै जीवनको कुनै हराएको अध्याय भेट्न सक्छ।
संग्रहको शीर्षक आफैंमा अत्यन्त अर्थपूर्ण र भावनात्मक प्रतीक बनेको छ। ‘सेता भिर’ ले कविको जन्मभूमिको सौन्दर्य, पहाडको सरल जीवन, बाल्यकालका मिठा सम्झना र आफ्नोपनको उज्यालोलाई संकेत गर्छ। तर त्यसैको अर्को पाटो ‘यता पीर’ ले समयसँगै आएको दूरी, विछोड, संघर्ष र परदेशिएको मनको वेदनालाई बोल्छ। भिरहरू उस्तै छन्, गाउँ उस्तै छ, तर मानिसको जीवन यात्रा बदलिएको छ। यही परिवर्तनको अनुभूतिले कवितालाई अझ मार्मिक बनाएको छ।
कविका लागि गाउँ केवल एउटा ठाउँ होइन; त्यो उनको पहिचानको पहिलो पाठशाला हो। त्यहीँ उनले सम्बन्धको अर्थ बुझे, प्रकृतिसँग नजिक हुन सिके र जीवनका प्रारम्भिक अनुभूतिहरू सँगाले। त्यसैले उनका कवितामा गाउँप्रतिको प्रेम केवल सम्झना होइन, आफ्नो अस्तित्वसँग जोडिएको भावनात्मक सम्बन्ध बनेर आएको छ।
नेपाली साहित्यमा गाउँ, पहाड र प्रवासका विषयमा धेरै सिर्जनाहरू भएका छन्। तर भोज अर्यालको विशेषता भनेको उनले ठूला राजनीतिक वा वैचारिक नाराभन्दा मानिसको व्यक्तिगत अनुभूति र भावनालाई केन्द्रमा राखेका छन्। उनका कवितामा एउटा प्रवासी मनको द्वन्द्व देखिन्छ—विदेशले दिएको अवसर र सुविधाप्रति कृतज्ञता पनि छ, तर त्यही समयमा आफ्नो गाउँ, परिवार र विगतप्रतिको गहिरो तान पनि छ।
विदेशमा बसेको मानिसले धेरै कुरा प्राप्त गर्न सक्छ, तर केही कुरा उसले सधैं सम्झनामा मात्र भेट्छ। आमाको हातको खाना, गाउँको बाटोमा हिँडेको समय, साथीहरूसँग बिताएका क्षण र आफ्नै आँगनको आत्मीयता कुनै पनि सुविधाले प्रतिस्थापन गर्न सक्दैन। कवि अर्यालका कविताहरूले यही मानवीय सत्यलाई सरल तर गहिरो ढंगले अभिव्यक्त गरेका छन्।
यस संग्रहमा आजको नेपाली समाजको वास्तविक चित्र पनि देखिन्छ। रोजगारीका लागि विदेशिन बाध्य युवाहरू, खाली हुँदै गएका गाउँ, सन्तानको प्रतीक्षामा रहेका वृद्ध अभिभावक र परिवर्तनसँगै हराउँदै गएको ग्रामीण जीवनलाई कविले संवेदनशील आँखाले नियालेका छन्। तर उनका कविताहरू केवल दुःखका कथा होइनन्। त्यहाँ आशा छ, आफ्नो माटोप्रतिको सम्मान छ र आफ्नोपनप्रतिको गहिरो गर्व पनि छ।
कविको भाषा शैली सरल, सहज र जीवनसँग नजिक छ। उनले कठिन शब्द र जटिल अभिव्यक्तिभन्दा मनले महसुस गर्ने दृश्य र भावनालाई प्राथमिकता दिएका छन्। यही कारण उनका कविताहरू पाठकको मनसम्म सहज रूपमा पुग्छन्। कविता पढ्दा कतिपय क्षणमा पाठकले आफूलाई नै ती हरफभित्र भेट्छ—कहिले गाउँको बाटोमा हिँडिरहेको, कहिले आमाको सम्झनामा हराइरहेको, त कहिले परदेशको एक्लोपनसँग संवाद गरिरहेको।
साहित्यिक दृष्टिले हेर्दा केही कवितामा भावनाको तीव्रता विषयगत पुनरावृत्तितर्फ गएको अनुभूति हुन सक्छ। प्रवास र सम्झनाका विषय नेपाली साहित्यमा स्थापित भइसकेका छन्। त्यसैले आगामी सिर्जनाहरूमा थप नवीन विम्ब, फरक दृष्टिकोण र सामाजिक यथार्थको अझ गहिरो विश्लेषणले कविको काव्य यात्रालाई थप उचाइ दिन सक्ने सम्भावना छ। तर पहिलो कृतिका रूपमा ‘सेता भिर, यता पीर’ ले कविको संवेदनशील मन, आफ्नो माटोप्रतिको प्रेम र साहित्यप्रतिको समर्पणलाई प्रभावकारी रूपमा प्रस्तुत गरेको छ।
समग्रमा, ‘सेता भिर, यता पीर’ एउटा कविता संग्रह मात्र होइन; यो एउटा मानिसले आफ्नो जरा खोज्दै गरेको भावनात्मक यात्रा हो। यसमा पहाडका सेता भिरहरूमा बाल्यकालको उज्यालो छ भने परदेशिएको मनमा लुकेको पीडाको गहिराइ पनि छ। भोज अर्यालले आफ्ना कवितामार्फत सम्झाएका छन्—मानिस जहाँ पुगे पनि उसको मनको एउटा घर सधैं आफ्नै जन्मभूमिमा रहन्छ।
समकालीन नेपाली प्रवासी साहित्यको धारामा यो संग्रहले आत्मीय र अर्थपूर्ण स्थान बनाउन सक्ने सम्भावना बोकेको छ। ‘सेता भिर, यता पीर’ पढ्ने प्रत्येक पाठकले यसमा केवल कविका शब्दहरू मात्र होइन, आफ्नै सम्झना, आफ्नै सम्बन्ध र आफ्नै जीवनको कुनै हराएको अनुभूति भेट्न सक्छ। अन्ततः यही यसको सबैभन्दा ठूलो शक्ति हो—दूरीले मानिसलाई टाढा पुर्याए पनि प्रेम, सम्झना र संवेदनाले उसलाई सधैं आफ्नै घरको आँगनमा फर्काइरहन्छ।
