‘देवभूमि नेपाल’ अभियानः आध्यात्मिक पर्यटनमार्फत नेपाललाई विश्वसँग जोड्ने प्रयास

काठमाडौँ— सरकारले नेपाललाई विश्वस्तरको आध्यात्मिक पर्यटन गन्तव्यका रूपमा स्थापित गर्ने लक्ष्यसहित ‘देवभूमि नेपाल’ राष्ट्रिय अभियान सञ्चालन गर्ने घोषणा गरेको छ। आगामी आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को नीति तथा कार्यक्रममा समेटिएको यो पहलले धार्मिक आस्था, सांस्कृतिक पहिचान र पर्यटन प्रवर्द्धनलाई एकीकृत रूपमा अघि बढाउने उद्देश्य राखेको छ।

सोमबार संघीय संसदमा राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलद्वारा प्रस्तुत नीति तथा कार्यक्रममा ‘तीर्थ कूटनीति’लाई विशेष प्राथमिकता दिइएको छ। यसअन्तर्गत पशुपतिनाथ, लुम्बिनी, जनकपुरधाम र मुक्तिनाथजस्ता प्रमुख तीर्थस्थलहरूको अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा प्रवर्द्धन गरिने उल्लेख छ। सरकारले धार्मिक यात्रालाई कूटनीतिक सम्बन्ध र सांस्कृतिक आदान–प्रदानसँग जोड्दै नेपाललाई शान्ति र आध्यात्मिकताको केन्द्रका रूपमा चिनाउने रणनीति लिएको देखिन्छ।

नेपालमा रहेका धार्मिक तथा सांस्कृतिक सम्पदाले ठूलो सम्भावना बोकेको भए पनि त्यसको समुचित उपयोग हुन नसकेको सन्दर्भमा यस्तो अभियानको आवश्यकता औंल्याइएको छ। हिन्दू र बौद्ध धर्मावलम्बीका लागि महत्वपूर्ण आस्थाको केन्द्र भए पनि धेरै तीर्थस्थलमा आधारभूत पूर्वाधार, व्यवस्थापन र अन्तर्राष्ट्रिय प्रचार–प्रसार अझै कमजोर रहेको जानकारहरू बताउँछन्।

लुम्बिनी बुद्धको जन्मस्थलका रूपमा विश्वभर परिचित छ भने पशुपतिनाथ हिन्दू धर्मावलम्बीका लागि विशेष आस्थाको केन्द्र हो। जनकपुरधाम राम–सीताको धार्मिक तथा सांस्कृतिक विरासतसँग जोडिएको छ भने मुक्तिनाथ हिमाली क्षेत्रको अद्वितीय तीर्थस्थलका रूपमा चिनिन्छ। यी गन्तव्यहरूले विश्वभरका लाखौँ श्रद्धालु र पर्यटकलाई आकर्षित गर्ने क्षमता राख्छन्।

यद्यपि, सम्भावनालाई उपलब्धिमा रूपान्तरण गर्न पूर्वाधार विकास, सेवा–सुविधाको सुधार, सरसफाइ, सुरक्षा र प्रभावकारी व्यवस्थापनमा विशेष ध्यान दिनुपर्ने देखिन्छ। स्थानीय तह, निजी क्षेत्र र समुदायबीचको सहकार्य बिना यस्तो अभियान सफल हुन कठिन हुने विश्लेषकहरूको भनाइ छ।

यसैबीच, सरकारले धार्मिकसँगै सांस्कृतिक, आरोग्य, अध्ययन, चलचित्र, आध्यात्मिक तथा अवकाश पर्यटनलाई एकीकृत रूपमा विकास गर्ने नीति पनि अघि सारेको छ। यस्तो दृष्टिकोणले नेपाललाई बहुआयामिक पर्यटन गन्तव्यका रूपमा स्थापित गर्ने सम्भावना रहेको छ।

सरकारको ‘देवभूमि नेपाल’ अभियानले यदि व्यवहारमै प्रभावकारी कार्यान्वयन पाउन सके, नेपालले केवल पर्यटक संख्यामा वृद्धि मात्र होइन, आफ्नो सांस्कृतिक पहिचानलाई विश्वमाझ अझ मजबुत रूपमा स्थापित गर्ने अवसर प्राप्त गर्नेछ।