- लगातारको भारी वर्षाले नारायणी र सप्तकोसी नदीमा बाढी आउँदा सुस्ता र सप्तरीका सयौँ परिवार विस्थापित भएका छन्।
- पहिरो र सडक कटानका कारण पृथ्वी तथा बीपी राजमार्गसहित देशका प्रमुख सडक सञ्जालहरू पूर्ण वा आंशिक रूपमा अवरुद्ध भएका छन्।
- सुरक्षाकर्मीहरू उद्धारमा खटिएका छन्, तर लगातारको वर्षा र बढ्दो जलसतहका कारण जनजीवन र भौतिक संरचनामा जोखिम कायमै छ।
काठमाडौं । बुधबारदेखि लगातार भइरहेको भारी वर्षाका कारण नेपालका विभिन्न क्षेत्रमा बाढी र पहिरो गएको छ। विशेषगरी तराईका बस्तीहरूमा बाढी पस्दा सयौँ परिवार प्रभावित भएका छन् भने देशका प्रमुख राजमार्गहरूमा यातायात प्रभावित भएको छ।
लगातारको वर्षापछि नारायणी र सप्तकोसी नदीमा पानीको बहाव तीव्र रूपमा बढेको छ। नदीको पानी बस्तीमा पस्दा सयौँ घर डुबानमा परेका छन्। प्रभावित परिवारलाई सुरक्षित स्थानतर्फ सारिएको छ।
सुस्तामा १७२ परिवार विस्थापित
पश्चिम नवलपरासीको सुस्ता गाउँपालिकामा नारायणी नदी बस्तीमा पसेपछि १७२ परिवारलाई सुरक्षित स्थानतर्फ सारिएको छ। वडा नम्बर ५ मा मात्रै २७१ घर तथा पशुचौपायाका गोठमा पानी पसेको छ। कतिपय घरभित्र करिब तीन फिटसम्म पानी जमेको छ।
शनिबार साँझ सुस्तामा रहेको सशस्त्र प्रहरी बलको सीमा सुरक्षा चौकीसमेत बाढीको पानीले घेरिएको थियो।
सशस्त्र प्रहरी निरीक्षक मनोज कार्कीका अनुसार सुरक्षाकर्मीहरू केही दिनदेखि सुस्ताका बाढीपीडितको उद्धारमा खटिएका थिए। तर शनिबार उनीहरूकै चौकी बाढीले घेरिएपछि समस्या भएको हो।
“हिजो र आज सुस्तामा बाढीबाट प्रभावित स्थानीयको उद्धारमा खटिएका थियौँ। अहिले हामी आफैँ बाढीको घेरामा परेका छौँ। नारायणी पार गरेर अर्को किनारमा पुग्ने प्रयास गरिरहेका छौँ,” कार्कीले भने, “तर नदी सुरक्षित रूपमा कसरी पार गर्ने भन्ने समस्या छ।”
विस्थापित परिवारलाई अग्लो स्थानमा रहेका तीन वटा अस्थायी आश्रयस्थलमा राखिएको छ। नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरीले उद्धार तथा स्थानान्तरणमा सहयोग गरिरहेका छन्।
बालबालिका, वृद्धवृद्धा र बढी जोखिममा रहेका परिवारलाई प्राथमिकताका आधारमा सुरक्षित स्थानमा सारिएको छ। तर कतिपय स्थानीयले गाईवस्तु र घरमा राखेको खाद्यान्न छाडेर जान नमानेका छन्।
स्थानीय बासिन्दा मन्सी कुमारले बस्ती डुबानमा परेकाले घरमा बस्न सक्ने अवस्था नरहेको बताए।
“बस्तीमा पानी पसेको छ। अब घरभित्र बस्न सकिने अवस्था छैन। तर धेरै मानिस गाईवस्तु र खाद्यान्नको चिन्ताले नारायणी पार गरेर जान चाहँदैनन्,” उनले भने।
सुस्तामा करिब ३१० परिवार बसोबास गर्छन्। बस्तीको उत्तर र पश्चिमतर्फ नारायणी नदी तथा दक्षिणतर्फ भारत पर्छ। बस्तीबाट झोलुंगे पुलतर्फ जाने सडकसमेत डुबानमा परेपछि अहिले आवतजावतका लागि डुंगाको भर पर्नुपरेको छ।
“अहिले झोलुंगे पुलसम्म पुग्ने एक मात्र माध्यम डुंगा हो,” स्थानीय रवीन्द्र जैसवालले भने।
पश्चिम नवलपरासीका प्रमुख जिल्ला अधिकारी दीपकराज नेपालले नदीको पानीको सतह अझै बढिरहेकाले स्थानीयलाई सुरक्षित स्थानमा सारिएको बताए।
सुस्तामा बाढी र नदी कटानको समस्या नयाँ होइन। सुस्ता गाउँपालिका अध्यक्ष टेकनारायण उपाध्यायका अनुसार यहाँ हरेक वर्ष बाढीको समस्या दोहोरिन्छ।
“सुस्तामा हरेक बाढीले असर गर्छ,” उनले भने। उनका अनुसार स्थानीय तहले नदी नियन्त्रण र दीर्घकालीन समाधानका लागि पटक–पटक सरकारसँग आग्रह गर्दै आएको छ। उनले तटबन्धलगायत संरचना निर्माण गर्न कम्तीमा ५ अर्ब रुपैयाँ आवश्यक पर्ने अनुमान गरे।
सप्तकोसीको बाढीले घर डुबानमा
सप्तरीमा सप्तकोसी नदीमा आएको बाढीले २१७ घर प्रभावित भएका छन्। तिलाठी कोइलाडी गाउँपालिकाका वडा नम्बर ४ र ५ मा १७ घर तथा हनुमाननगर कंकालिनी क्षेत्रमा करिब २०० घरमा पानी पसेको छ।
स्थानीयका अनुसार अचानक घरभित्र पानी पसेपछि घरमा राखिएको खाद्यान्नसमेत क्षति भएको छ।
बालबालिका र वृद्धवृद्धालाई कोसीको पश्चिमी तटबन्धमा सारिएको छ। केही परिवार तटबन्धमै त्रिपाल टाँगेर बसिरहेका छन्।
हनुमाननगर कंकालिनी गाउँपालिका–१२ पनि बाढीबाट बढी प्रभावित भएको छ। त्यहाँ करिब ८० घर डुबानमा परेका छन्। प्रहरीले वडा नम्बर ५ र ७ का करिब ६०–६० परिवार तथा वडा नम्बर १३ को गोबरगढामा थप ६० घर प्रभावित भएको जनाएको छ।
स्थानीय सरकारले विस्थापित परिवारलाई खाद्यान्न उपलब्ध गराइरहेको छ।
हनुमाननगर कंकालिनी गाउँपालिकाका अध्यक्ष वीरेन्द्र माझीले बाढीको पानी घटेर घर फर्किन सक्ने अवस्था नहुँदासम्म प्रभावित परिवारलाई खाना उपलब्ध गराउने व्यवस्था गरिएको बताए।
तिलाठी कोइलाडी गाउँपालिकाले पनि प्रभावित परिवारलाई चिउरालगायत तत्काल खान मिल्ने खाद्य सामग्री वितरण गरिरहेको छ।
विपद् व्यवस्थापन अधिकृत राजेश झाले जोखिममा रहेका सबै परिवारलाई तटबन्धमा सारिएको बताए।
प्रमुख राजमार्गहरू अवरुद्ध
भारी वर्षाका कारण देशका प्रमुख राजमार्गहरूमा समेत यातायात प्रभावित भएको छ।
पहिरो खसेपछि पृथ्वी राजमार्गअन्तर्गत कृष्णभीरमा यातायात प्रभावित भएको छ। गत अगस्ट ३० मा त्रिशूली नदीले राजमार्गको केही भाग कटान गरेपछि १८ दिनअघि मात्रै सञ्चालनमा आएको उक्त सडकखण्डमा फेरि समस्या आएको हो।
चौकीभीर, ज्वाङखोला र फिस्लिङमा पनि पहिरो गएको छ।
नागढुंगा–मुग्लिन सडक आयोजना पश्चिम खण्डकी प्रमुख सजना अधिकारीका अनुसार कृष्णभीरमा पहिरोका कारण रोकिएका सवारीसाधनलाई अस्थायी रूपमा पहिरो हटाएर अघि बढाइएको थियो।
तर सडक अझै जोखिममुक्त भने भएको छैन।
“भर्खरै खोलिएको सडकको माथिबाट अझै हिलो र माटो बगिरहेको छ। फेरि पहिरो जाने जोखिम कायमै छ,” अधिकारीले भनिन्।
केही समय वर्षा रोकिएपछि सवारीसाधनलाई आवतजावत गर्न दिइए पनि राजमार्ग पूर्ण रूपमा सुरक्षित र खुला भइसकेको छैन।
मलेखु–मुग्लिन सडकखण्डमा पनि क्षति पुगेको छ। धारापानीमा करिब ७० मिटरको दूरीभित्र सडकका दुई ठाउँमा करिब २०–२० मिटर सडक भासिएको छ। अहिले एक लेनबाट सवारीसाधन सञ्चालन गरिएको छ।
“त्रिशूली नदीले तलबाट सडक कटान गरिरहेको छ। वर्षा जारी रहेकाले तत्काल सडक पुनर्निर्माण गर्न सकिने अवस्था छैन,” अधिकारीले भनिन्।
बीपी राजमार्ग अझै बन्द
बीपी राजमार्ग शुक्रबारदेखि बन्द छ। रोशी खोलामा बनाइएका अस्थायी सडकका डाइभर्सनहरू विभिन्न स्थानमा बाढीले बगाएको छ।
माम्ती, पिप्ले, दाउन्ने–कालोपुल, चारसयबेसी, कटुञ्जे र चौकीडाँडालगायत स्थानमा डाइभर्सन बगाएका छन्।
सडक विभागका टोलीले पहिरो हटाउने र सडक पुनः सञ्चालन गर्ने उपाय खोजिरहेका छन्।
भक्तपुर सडक डिभिजनका प्रमुख सुमन योगेशका अनुसार पिप्ले–बर्खेखोला सडकखण्डका तीन स्थानमा बनाइएका अस्थायी डाइभर्सन बाढीले बगाएको छ।
पिप्ले–बर्खेखोला सडकको ३.२ किलोमिटर खण्ड जापान अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग नियोग (जाइका) को २ अर्ब ६० करोड रुपैयाँ अनुदानमा पुनर्निर्माण भइरहेको छ। उक्त आयोजना सन् २०२७ को डिसेम्बर मध्यसम्ममा सम्पन्न गर्ने लक्ष्य छ।
अन्य सडकहरू पनि प्रभावित भएका छन्। कान्ति राजमार्ग, पुष्पलाल मध्यपहाडी राजमार्ग, कालीगण्डकी करिडोर, कर्णाली राजमार्ग, राप्ती राजमार्ग, सिद्धार्थ राजमार्ग र तमोर करिडोरमा समेत पहिरोका कारण यातायात प्रभावित भएको छ।
वर्षा नरोकिँदा जोखिम कायमै
लगातारको वर्षाका कारण सडक खुलाउने, मर्मत गर्ने र उद्धारका काममा समेत कठिनाइ भएको छ।
सडक विभागका उपमहानिर्देशक तथा प्रवक्ता शुभराज न्यौपानेका अनुसार वर्षा केही कम भएपछि अवरुद्ध सडक खुलाउने काम अघि बढाउन सकिन्छ।
“वर्षा भइरहँदा नयाँ–नयाँ पहिरो जाने क्रम जारी रहन्छ,” न्यौपानेले भने, “वर्षा नरोकिँदै सडक खोल्ने प्रयास गर्दा थप पहिरो जाने जोखिम हुन्छ।”
लगातारको भारी वर्षाले माटोमा पानीको मात्रा बढाएर जमिन कमजोर बनाउँछ। यसले पहिरोको जोखिम बढाउन सक्छ। त्यस्तै, नदीमा पानीको बहाव तीव्र हुँदा नदी किनार कटान भएर सडक, घर तथा अस्थायी संरचनामा क्षति पुग्न सक्छ।
पहाडी क्षेत्रबाट तीव्र गतिमा बगेर आउने नदीको पानी बढ्दा तराईका होचा तथा डुबान सम्भावित क्षेत्र थप जोखिममा पर्छन्।
वर्षा कम हुँदै गएमा नदीको पानीको सतह पनि क्रमशः घट्ने र सडक मर्मत तथा पुनः सञ्चालनको काम अघि बढाउन सहज हुने अपेक्षा गरिएको छ। तर वर्षा रोकिएपछि पनि केही क्षेत्रमा जोखिम तत्काल हट्ने छैन। लगातारको वर्षाले जमिन भिजिसकेको र नदी किनार कमजोर भएकाले पहिरो तथा कटानको जोखिम केही समय कायमै रहन सक्छ।
नदी किनार र पहिरोको जोखिम भएका क्षेत्रमा बसोबास गर्ने परिवारका लागि अहिलेको प्राथमिकता सुरक्षित रहनु र पानीको सतह घटेपछि मात्र घर फर्कनु बनेको छ।
