क्यानडाकी कवि, निबन्धकार तथा अनुवादक एनी कार्सनलाई साहित्यतर्फको नोबेल पुरस्कार

स्टकहोम । क्यानडाकी कवि, निबन्धकार तथा अनुवादक एनी कार्सनले सन् २०२६ को साहित्यतर्फको नोबेल पुरस्कार पाएकी छन्।

स्विडिस एकेडेमीले बिहीबार घोषणा गर्दै कार्सनलाई ‘शास्त्रीय परम्परासँग खेलपूर्ण संवाद गर्दै समकालीन साहित्यका लागि नयाँ रूप सिर्जना गर्ने साहसी र नवीन साहित्यिक कृतिका लागि’ पुरस्कार प्रदान गरिएको जनाएको छ।

७६ वर्षीया कार्सनको जन्म सन् १९५० मा क्यानडाको टोरन्टोमा भएको हो। कविता, गद्य, निबन्ध, अनुवाद र शास्त्रीय साहित्यको अध्ययनलाई आफ्ना कृतिमा जोड्ने उनका लेखनले परम्परागत साहित्यिक विधाबीचको सीमालाई फराकिलो बनाएको छ।

उनका कृतिमा प्राचीन ग्रीक साहित्य र मिथकको प्रभाव बलियो छ। उनले प्राचीन साहित्यका कथा र पात्रलाई आधुनिक सन्दर्भमा पुनः प्रस्तुत गर्दै प्रेम, इच्छा, सम्बन्ध, एक्लोपन र पहिचानजस्ता विषयमा लेखेकी छन्। स्विडिस एकेडेमीले उनका कृतिमा भाषाको अर्थ र शब्दको उत्पत्तिप्रतिको अध्ययन तथा नयाँ अर्थ खोज्ने कविको रुचिको संयोजन देखिने जनाएको छ।

कार्सनले टोरन्टो विश्वविद्यालयमा शास्त्रीय साहित्य अध्ययन गरेकी थिइन्। पछि उनले क्यानडा र अमेरिकाका विश्वविद्यालयमा शास्त्रीय साहित्य अध्यापन गरिन्। उनी म्याकगिल विश्वविद्यालय र प्रिन्सटन विश्वविद्यालयमा समेत अध्यापनसँग जोडिएकी थिइन्।

उनले प्राचीन ग्रीक साहित्यकार साप्फो, सोफोक्लिज र युरिपिडिजका कृतिको अनुवाद गरेकी छन्। स्विडिस एकेडेमीले उनका शास्त्रीय साहित्यका अनुवादलाई पनि स्वतन्त्र साहित्यिक कृतिका रूपमा मूल्यांकन गर्न सकिने उल्लेख गरेको छ।

कार्सनको चर्चित कृतिमध्ये ‘Eros the Bittersweet’ एक हो। सन् १९८६ मा प्रकाशित यस पुस्तकमा प्राचीन ग्रीक साहित्यको आधारमा प्रेम र इच्छाको विषयमा चर्चा गरिएको छ।

सन् १९९८ मा प्रकाशित ‘Autobiography of Red’ उनका सबैभन्दा चर्चित कृतिमध्ये पर्छ। पद्यमा लेखिएको यस कृतिमा प्राचीन ग्रीक मिथकको गेरियोन पात्रको कथालाई आधुनिक परिवेशमा प्रस्तुत गरिएको छ। स्विडिस एकेडेमीले यसलाई कार्सनले शास्त्रीय साहित्यिक परम्परालाई नयाँ ढंगले प्रस्तुत गरेको महत्वपूर्ण उदाहरणका रूपमा उल्लेख गरेको छ।

त्यसैगरी, सन् २००० मा प्रकाशित ‘Men in the Off Hours’ ले सन् २००१ मा ग्रिफिन पोएट्री प्राइज पाएको थियो। यस कृतिमा कविता, गद्य, इतिहास र शास्त्रीय साहित्यका सन्दर्भलाई एकसाथ प्रस्तुत गरिएको छ।

कार्सनको अर्को चर्चित कृति ‘The Beauty of the Husband’ हो। यस कृतिका लागि उनले सन् २००१ मा टी.एस. इलियट पुरस्कार प्राप्त गरेकी थिइन्। यस तथ्यमा मूल समाचारमा रहेको ‘Men in the Off Hours’ ले टी.एस. इलियट पुरस्कार पाएको भन्ने विवरण गलत थियो।

सन् २०१९ मा प्रकाशित ‘Norma Jeane Baker of Troy’ मा उनले ट्रोयकी हेलेनको कथा र अभिनेत्री मर्लिन मुनरोको जीवन तथा सार्वजनिक छविलाई जोडेर प्रस्तुत गरेकी छन्। यो कृति युरिपिडिजको ‘Helen’ मा आधारित छ र रंगमञ्चीय प्रस्तुतिका रूपमा समेत काम गरिएको थियो।

उनका अन्य चर्चित कृतिमा ‘Nox’, ‘Float’ र ‘The Albertine Workout’ रहेका छन्। सन् २०१६ मा प्रकाशित ‘Float’ २२ वटा छुट्टाछुट्टै च्यापबुकको संग्रह हो, जसलाई फरक–फरक क्रममा पढ्न सकिने स्विडिस एकेडेमीले जनाएको छ।

नोबेल पुरस्कार प्राप्त गर्नुअघि नै कार्सनले विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय साहित्यिक सम्मान पाइसकेकी थिइन्। उनले सन् २००० मा म्याकआर्थर फेलोसिप प्राप्त गरेकी थिइन्। सन् २००१ मा ग्रिफिन पोएट्री प्राइज र टी.एस. इलियट पुरस्कार प्राप्त गरेकी उनले सन् २०२० मा साहित्यतर्फ स्पेनको प्रिन्सेस अफ अस्टुरियास अवार्ड पनि पाएकी थिइन्।

पुरस्कारको खबर पाउँदा कार्सन आइसल्यान्डमा थिइन्। स्विडिस एकेडेमीकी स्थायी सचिव इन्ग्रिड कार्लबर्गका अनुसार एकेडेमीले फोन गर्दा कार्सनले आफू आइसल्यान्डमा रहेको र त्यहाँ हावाको आवाज सुनिरहेको बताएकी थिइन्। पुरस्कारको खबरले उनी आश्चर्यमा परेको एकेडेमीले जनाएको छ।

कार्सन नोबेल साहित्य पुरस्कार पाउने दोस्रो क्यानडाली लेखक बनेकी छन्। यसअघि क्यानडाकी लेखिका एलिस मुन्रोले सन् २०१३ मा साहित्यतर्फको नोबेल पुरस्कार पाएकी थिइन्।

गत वर्ष साहित्यतर्फको नोबेल पुरस्कार हंगेरीका लेखक लास्लो क्रास्नाहोर्काइले पाएका थिए। सन् २०२६ को साहित्य पुरस्कार यस वर्ष घोषणा गरिएको नोबेल पुरस्कारमध्ये चौथो हो। यसअघि चिकित्सा, भौतिकशास्त्र र रसायनशास्त्रतर्फका पुरस्कार घोषणा भइसकेका छन्। शान्तितर्फको पुरस्कार शुक्रबार घोषणा हुने कार्यक्रम छ।

सन् २०२६ को साहित्यतर्फको नोबेल पुरस्कारको रकम १ करोड २० लाख स्विडिस क्रोनर रहेको छ। पुरस्कार प्रदान गर्ने औपचारिक समारोह आगामी १० डिसेम्बरमा स्टकहोममा हुनेछ।