- रसुवामा बाढीपछि जलविद्युत् आयोजनाका सुरुङभित्र जमेको बाक्लो लेदो र हिलोका कारण बेपत्ताहरूको खोज तथा उद्धार कार्य अत्यन्त चुनौतीपूर्ण बनेको छ।
- उद्धार टोलीले सुरुङभित्रको अवरोध हटाउन पम्प र मोटर प्रयोग गर्न सुझाव दिएको छ, जहाँ हालसम्म एकजनाको शव मात्र फेला परेको छ।
- इप्पानका अनुसार विभिन्न आयोजनाका ५३७ जना अझै सम्पर्कविहीन छन् भने नेपाली सेनाले माथिल्लो त्रिशूली–१ बाट ३५० जनाको जीवितै उद्धार गरेको छ।
- चिनियाँ विशेषज्ञ टोली र नेपाली सुरक्षा निकायले क्षतिग्रस्त पूर्वाधार र कठिन भूगोलका बाबजुद आधुनिक उपकरण प्रयोग गरी उद्धार कार्यलाई तीव्रता दिँदैछन्।
रसुवा: रसुवामा आएको विनाशकारी बाढीपछि प्रभावित जलविद्युत् आयोजनाका सुरुङ तथा संरचनामा फसेका र सम्पर्कविहीन व्यक्तिको खोज तथा उद्धार चुनौतीपूर्ण बनेको छ। चिलिमे जलविद्युत् आयोजनाको सुरुङमा फसेका व्यक्तिको अवस्था बुझ्न पुगेको नेपाल नेसनल माउन्टेन गाइड एसोसिएसनका पर्वतारोही तथा सिम्रिक हेलिकप्टरसँग सम्बन्धित उद्धार टोलीले सुरुङभित्र छातीसम्म आउने लेदो र हिलो जमेको जनाएको छ।
उद्धार टोली डोरीको सहायताले सुरुङभित्र करिब १२० देखि १३० मिटरसम्म प्रवेश गरेको थियो। तर त्यसपछि हिलो तथा लेदोको मात्रा अत्यधिक भएकाले थप अघि बढ्न नसकिएको टोलीले जनाएको छ।
टोलीका अनुसार सुरुङभित्र माटो, हिलो र लेदो जमेर बाटो अवरुद्ध भएको छ। त्यसैले सुरुङको पूर्ण अवरुद्ध भागसम्म पुगेर भित्र रहेका व्यक्तिको अवस्था यकिन गर्न तत्काल सम्भव नभएको बताइएको छ।
उद्धारलाई अगाडि बढाउन सुरुङभित्र जमेको लेदो र हिलो हटाउन होज पाइप तथा पम्प/मोटर प्रणाली प्रयोग गर्नुपर्ने सुझाव टोलीले दिएको छ। अवरुद्ध भाग सफा गर्न सके सुरुङभित्र पुगेर थप खोज तथा उद्धार गर्न सकिने सम्भावना रहेको टोलीको आकलन छ।
खोज तथा उद्धारका क्रममा सुरुङबाहिर एक जना मृत अवस्थामा फेला परेको र नेपाली सेनाको टोलीले शव व्यवस्थापन गरी बाहिर ल्याएको बताइएको छ।
उद्धारमा पर्वतारोही आशिष गुरुङ, दोर्जी शेर्पा, जेन्जेन लामा, सविन ठकुरी, तुलिसिङ गुरुङ र पासाङ तेण्डी शेर्पा सहभागी थिए। टोलीले सरकारले आवश्यक ठानेर जहाँसुकै परिचालन गरे पनि खोज तथा उद्धारमा सहयोग गर्न तयार रहेको जनाएको छ।
चिनियाँ सुरुङ विज्ञ टोलीबारे अन्योल
यसैबीच, रसुवाका बाढी प्रभावित जलविद्युत् आयोजनामा उद्धारका लागि आएको भनिएको चिनियाँ सुरुङ विज्ञ टोलीबारे सरकारी सूचनामा अन्योल देखिएको छ।
यसअघि प्रधानमन्त्री कार्यालयले चिनियाँ टोलीलाई माथिल्लो त्रिशूली–३ ‘बी’ जलविद्युत् आयोजनाको सुरुङमा फसेका व्यक्तिको उद्धारका लागि परिचालन गरिएको जानकारी दिएको थियो। तर आयोजना व्यवस्थापनले भने उक्त आयोजनाको सुरुङमा मानिस फसेको र चिनियाँ टोली आयोजना क्षेत्रमा पुगिसकेको भन्ने विवरण सही नभएको जनाएको छ।
चिनियाँ विज्ञ टोली २१६ मेगावाटको माथिल्लो त्रिशूली–१ आयोजनासँग सम्पर्कमा रहेको बताइएको छ। आयोजनाका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत गिरिराज अधिकारीका अनुसार चिनियाँ विज्ञहरू चिनियाँ ठेकेदार कम्पनीको सम्पर्कमा छन् र उद्धार तथा प्राविधिक काममा परिचालन हुने तयारीमा छन्।
अधिकारीका अनुसार माथिल्लो त्रिशूली–१ मा ठूलो संख्यामा मानिस सम्पर्कविहीन छन्। यस आयोजनाको सिभिल निर्माणमा चिनियाँ कम्पनी ‘चाइना रेलवे’ संलग्न रहेकाले सोही कम्पनीको समन्वयमा चिनियाँ प्राविधिक टोली आएको बताइएको छ।
जलविद्युत् आयोजनामा ५३७ जना अझै सम्पर्कविहीन
स्वतन्त्र ऊर्जा उत्पादकहरूको संस्था नेपाल (इप्पान) को तथ्यांकअनुसार रसुवा र नुवाकोटका बाढी प्रभावित जलविद्युत् आयोजनामा सुरुमा ८९८ जना कर्मचारी तथा श्रमिक सम्पर्कविहीन रहेको विवरण आएको थियो। तीमध्ये ३६१ जनाको उद्धार भइसकेपछि ५३७ जना अझै सम्पर्कविहीन रहेको पछिल्लो विवरणमा उल्लेख छ।
इप्पानको प्रारम्भिक विवरणअनुसार रसुवा र नुवाकोटका विभिन्न जलविद्युत् आयोजनामा ठूलो संख्यामा कामदार तथा कर्मचारी प्रभावित भएका थिए। बाढीका कारण आयोजनाका सुरुङ, पहुँचमार्ग, विद्युत् गृह तथा अन्य संरचनामा क्षति पुगेकाले उद्धार कार्यमा थप कठिनाइ भएको छ।
माथिल्लो त्रिशूली–१ मा ठूलो उद्धार अभियान
रसुवामा उद्धारको सबैभन्दा ठूलो चुनौतीमध्ये एक माथिल्लो त्रिशूली जलविद्युत् आयोजनाको सुरुङ बनेको छ। पछिल्ला विवरणअनुसार नेपाली सेनाले उक्त सुरुङमा फसेका ३५० जना कामदार तथा स्थानीयको जीवित उद्धार गरिसकेको छ भने केही व्यक्ति अझै सुरुङभित्र रहेको र उद्धार प्रयास जारी रहेको जनाइएको छ।
यस घटनाले बाढीपछि जलविद्युत् आयोजनाका सुरुङमा उद्धारका लागि विशेष उपकरण र प्राविधिक जनशक्तिको आवश्यकता देखाएको छ। बाक्लो लेदो, पानी, माटो र अवरुद्ध सुरुङका कारण सामान्य उद्धार उपकरणबाट मात्रै भित्रसम्म पुग्न कठिन भएको उद्धार टोलीहरूको अनुभव छ।
खोज तथा उद्धार अझै प्राथमिकतामा
रसुवा र नुवाकोटमा बाढी तथा पहिरोबाट ठूलो जनधनको क्षति भएपछि सुरक्षा निकाय, स्थानीय उद्धार टोली र आयोजनाका प्राविधिकहरू खोज तथा उद्धारमा सक्रिय छन्। पछिल्लो राष्ट्रिय विवरणअनुसार बाढीबाट प्रभावित क्षेत्रमा अझै ठूलो संख्यामा मानिस सम्पर्कविहीन छन् र दुर्गम भूगोल तथा क्षतिग्रस्त पूर्वाधारका कारण उद्धारमा चुनौती कायमै छ।
त्यसैले चिलिमे, माथिल्लो त्रिशूली–१ लगायत प्रभावित आयोजनामा सुरुङको अवस्था यकिन गर्ने, लेदो हटाउने, सुरक्षित प्रवेशमार्ग बनाउने र फसेका व्यक्तिको अवस्था पुष्टि गर्ने कामलाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने देखिएको छ।
उद्धार टोलीहरूले सुरुङभित्र प्रवेश गर्दा आफ्नो सुरक्षालाई समेत ध्यान दिनुपर्ने अवस्था रहेको बताएका छन्। जोखिमपूर्ण अवस्थामा हतारमा उद्धार गर्न खोज्दा उद्धारकर्मी स्वयं जोखिममा पर्न सक्ने भएकाले प्राविधिक मूल्याङ्कनपछि पम्प, मोटर, होज पाइपलगायत आवश्यक उपकरण परिचालन गरी चरणबद्ध रूपमा उद्धार अघि बढाउनुपर्ने देखिन्छ।
