रसुवा । भोटेकोशी क्षेत्रमा आएको बाढीबाट प्रभावित जलविद्युत् आयोजनाका सुरुङमा बेपत्ता कामदारको खोजी तथा उद्धार कार्य जारी छ । बाढी आएको करिब एक साता बितिसक्दा पनि केही कामदारको अवस्था पत्ता लाग्न सकेको छैन ।
नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका बोर्ड सदस्य अम्शु किरण शाहीका अनुसार रसुवागढी जलविद्युत् आयोजनाको एउटा सुरुङमा करिब ४६ जना कामदार फसेको आशंका गरिएको छ । बाढी सुरुङभित्र पस्दा उनीहरू कोठाजस्तो संरचना भएको भागमा रहेको हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ । उक्त स्थानमा केही खानेकुरा र पानी रहेको हुन सक्ने भएकाले उद्धार टोलीले सोही क्षेत्रमा केन्द्रित भएर खोजी अघि बढाएको छ ।
खोज तथा उद्धार कार्यमा नेपालसहित भारत, चीन र दक्षिण कोरियाका टोली सहभागी छन् । टोलीले सुरुङभित्र जम्मा भएको हिलो, ढुंगा र पानी हटाउन एक्स्काभेटर, पम्प, खोजी कुकुर, ड्रोन, थर्मल क्यामेरा तथा जीवन पत्ता लगाउने उपकरण प्रयोग गरिरहेको छ ।
सुरुङभित्र ठूलो मात्रामा हिलो र पानी जम्मा भएकाले उद्धार कार्य सहज छैन । कतिपय स्थानमा थोरै दूरी पार गर्न पनि समय लागिरहेको छ । बाढीका कारण सुरुङका केही संरचना क्षतिग्रस्त भएकाले अवरोध हटाउँदा थप क्षति नहोस् भन्नेतर्फ पनि उद्धार टोलीले सावधानी अपनाएको छ ।
सम्भावित जीवित व्यक्तिको खोजी
उद्धार टोलीले अवरुद्ध भागमा पुग्नुअघि त्यहाँ मानिसको उपस्थिति भए–नभएको पत्ता लगाउने प्रयास गरिरहेको छ । त्यसका लागि थर्मल क्यामेरा, ध्वनि तथा भिडियो उपकरण, ड्रोन र जीवन पत्ता लगाउने प्रविधिको प्रयोग भइरहेको छ ।
यस्ता उपकरणबाट मानिसको गतिविधि, आवाज वा शरीरको तापक्रम पहिचान गर्न सकिने भए पनि सुरुङमा जमेको हिलो, ढुंगा, कंक्रिट र पानीका कारण संकेत पत्ता लगाउन कठिन भइरहेको छ । पानी तान्ने पम्प र भारी उपकरण सञ्चालन गर्दा उत्पन्न हुने आवाजले सम्भावित ध्वनि पहिचानमा पनि असर पार्न सक्छ ।
त्यसैले उद्धार टोलीले सम्भावित व्यक्तिको संकेत खोज्ने र सुरुङमा जम्मा भएको अवरोध हटाउने काम एकैसाथ अघि बढाएको छ ।
सुरुङ सफा गर्न लामो समय लाग्ने
अधिकारीहरूले केही सुरुङमा जम्मा भएको हिलो तथा अन्य अवरोध हटाउन तीनदेखि चार महिनासम्म लाग्न सक्ने बताएका छन् । सुरुङको अवस्था, पानीको मात्रा र अवरोधको परिमाणअनुसार उद्धारमा लाग्ने समय फरक पर्न सक्ने उनीहरूको भनाइ छ ।
पूरै सुरुङ सफा गर्न लामो समय लाग्ने देखिएपछि फसेका कामदारसम्म छिटो पुग्न सकिने वैकल्पिक उपायबारे पनि उद्धार विशेषज्ञहरूले अध्ययन गरिरहेका छन् । सम्भावित स्थानसम्म सानो पहुँचमार्ग बनाउने, ड्रिल गरी प्वाल बनाउने, क्यामेरा पठाउने तथा ध्वनि पत्ता लगाउने उपकरण प्रयोग गर्ने विकल्पमा काम भइरहेको छ ।
तर सुरुङको संरचना कमजोर भएको अवस्थामा ड्रिलिङ वा थप उत्खनन गर्दा जोखिम बढ्न सक्ने भएकाले प्राविधिक अध्ययनपछि मात्र त्यस्ता उपाय अपनाउनुपर्ने अवस्था छ ।
विभिन्न आयोजनामा खोजी
बाढीबाट प्रभावित विभिन्न जलविद्युत् आयोजनाबाट हालसम्म २७९ जनाको उद्धार गरिएको अधिकारीहरूले बताएका छन् । केही व्यक्ति अझै सम्पर्कविहीन छन् । उनीहरूको खोजी लाङटाङ, चिलिमे, माथिल्लो त्रिशूली–३ ए, त्रिशूली–३ बी र माथिल्लो त्रिशूली–१ जलविद्युत् आयोजनासँग सम्बन्धित क्षेत्रमा भइरहेको छ ।
लाङटाङ जलविद्युत् आयोजनामा भारतीय सुरुङ उद्धार विशेषज्ञसहित २५ सदस्यीय संयुक्त टोली सुरुङभित्र करिब १५० मिटर प्रवेश गरी खोजी गरिरहेको छ । हिलो, ढुंगा र अन्य अवरोधका कारण टोलीलाई थप अगाडि बढ्न कठिन भइरहेको छ ।
चिलिमे जलविद्युत् आयोजनामा भारतीय विशेषज्ञले नेपाली सेनासँग सहकार्य गरी खोजी तथा उद्धार गरिरहेका छन् । त्यस्तै, माथिल्लो त्रिशूली–३ ए आयोजनामा एक्स्काभेटर, बबक्याट, कम्प्रेसर, ब्रेकर र पम्प प्रयोग गरी सुरुङभित्रको हिलो तथा अन्य अवरोध हटाउने काम भइरहेको छ । आयोजनाका केही भागमा करिब १.५ मिटर गहिरोसम्म पानी जमेको बताइएको छ ।
बेपत्ता कामदारका आफन्तलाई उद्धार कार्यको प्रगति र खोजीका क्रममा प्राप्त जानकारीबारे जानकारी गराउने काम भइरहेको अधिकारीहरूले बताएका छन् । सुरुङका अवरुद्ध भागमा पुगेर खोजी पूरा भएपछि मात्रै बेपत्ता कामदारको अवस्थाबारे यकिन जानकारी प्राप्त हुने देखिएको छ ।
