महँगी र बाढीपहिरोको मारमा दसैँ, घर फर्किन र चाड मनाउनै सकस

काठमाडौँ । दसैँमा परिवारसँग बसेर चाड मनाउने रहर सबैलाई हुन्छ। रोजगारीका लागि सहरमा बसेकाहरू घर फर्किन चाहन्छन् भने गाउँमा रहेका परिवार उनीहरूको बाटो हेरेर बसेका हुन्छन्। तर यस वर्ष बढ्दो महँगी र बाढीपहिरोले बिगारेका सडकका कारण धेरैका लागि दसैँको तयारी सहज छैन।

दैनिक उपभोग्य वस्तुको मूल्य बढ्दा परिवारको बजेटमा दबाब परेको छ। अर्कोतिर, सडकमा भएको क्षतिले यात्रु र सामान ढुवानी गर्ने सवारीसाधनलाई समस्या थपेको छ। बाढीपहिरोबाट घरखेतमा क्षति पुगेका परिवारका लागि भने चाड मनाउनेभन्दा पहिले दैनिक जीवनलाई सामान्य अवस्थामा फर्काउने चुनौती छ।

दसैँमा तरकारी, फलफूल र मासुको माग बढ्ने गर्छ। तर सडक अवरुद्ध हुँदा सामान ढुवानीमा समस्या पर्न सक्छ। ढुवानी खर्च बढे त्यसको असर बजार मूल्यमा पनि देखिन सक्छ। यसले सीमित आम्दानी भएका परिवारलाई चाडको खर्च जुटाउन थप कठिन बनाएको छ।

कालीमाटी फलफूल तथा तरकारी बजार विकास समितिको असोज २७, २०८३ को विवरणअनुसार भारतीय सुकेको प्याजको थोक मूल्य प्रतिकिलो औसत ८३ रुपैयाँ थियो। ठूलो नेपाली गोलभेँडाको औसत थोक मूल्य प्रतिकिलो ७५ रुपैयाँ र लाम्चो रातो आलुको ५७ रुपैयाँ ६७ पैसा थियो। यी थोक मूल्य हुन्। खुद्रा बजारमा उपभोक्ताले तिर्ने मूल्य फरक हुन सक्छ।

बजारमा मूल्य बढ्दा परिवारले चाडका लागि छुट्याएको रकमले सबै आवश्यकता पूरा गर्न नसक्ने अवस्था आउन सक्छ। दसैँमा छोराछोरीलाई नयाँ लुगा किनिदिने, मासु खाने र गाउँमा रहेका आफन्तलाई केही सामान पठाउने चाहना भए पनि खर्चको हिसाब मिलाउनुपर्ने हुन्छ। कम आम्दानी भएका परिवारलाई यसको असर बढी पर्न सक्छ।

खसीबोकाको मूल्य पनि उपभोक्ताको चासोको विषय बनेको छ। व्यवसायीका अनुसार यस वर्ष जिउँदो खसीको मूल्य प्रतिकिलो ८५० देखि ८६० रुपैयाँसम्म पुगेको छ। उनीहरूले गत वर्ष यस्तो मूल्य करिब ७५० रुपैयाँ रहेको बताएका छन्। खसीको मासु प्रतिकिलो १ हजार ६०० देखि १ हजार ७०० रुपैयाँसम्म पुगेको पनि व्यवसायीको भनाइ छ। यी मूल्य स्थान र बिक्री केन्द्रअनुसार फरक हुन सक्छन्।

व्यवसायीले यस वर्ष काठमाडौँ उपत्यकामा खसीबोकाको खपत ३८ हजारदेखि ४० हजारसम्म हुने अनुमान गरेका छन्। गत वर्ष ४५ हजारदेखि ५० हजारसम्म खपत भएको उनीहरूको भनाइ छ। यो व्यवसायीको अनुमान हो, आधिकारिक अन्तिम तथ्यांक होइन।

घर पुग्ने बाटोको चिन्ता

दसैँका बेला काठमाडौँबाट गाउँ फर्किने यात्रुको चाप बढ्छ। तर बाढीपहिरोले सडकमा क्षति पुर्‍याएपछि यात्रामा अनिश्चितता थपिएको छ। कतिपय सडकखण्ड अवरुद्ध छन् भने केही ठाउँमा एकतर्फी यातायात सञ्चालन गर्नुपरेको छ। सडकको अवस्थाअनुसार यात्रा लामो हुन सक्ने भएकाले यात्रुले घर पुग्नुअघि नै थप समय र खर्चको तयारी गर्नुपर्ने अवस्था छ।

नेपाल प्रहरीले असोज २६ मा सार्वजनिक गरेको विवरणअनुसार गोरखाको एक सडकखण्ड पूर्ण रूपमा अवरुद्ध थियो भने केही अन्य जिल्लामा एकतर्फी यातायात सञ्चालन भइरहेको थियो। सडकको अवस्था परिवर्तन हुन सक्ने भएकाले यात्राअघि सम्बन्धित निकायबाट पछिल्लो जानकारी लिनु आवश्यक छ।

रोजगारी र पढाइका लागि सहरमा बस्नेहरूका लागि दसैँमा घर फर्किनु वर्षभरि प्रतीक्षा गरिएको अवसर हो। लामो समयपछि परिवारसँग भेट्ने आशामा यात्रा थालेका यात्रु बाटोमै रोकिनुपर्ने वा निर्धारित समयभन्दा ढिलो पुग्नुपर्ने चिन्तामा छन्। बिग्रिएका सडकमा गाडी चलाउने चालकका लागि पनि यात्रुको सुरक्षा र समयमै गन्तव्यमा पुर्‍याउने जिम्मेवारी चुनौतीपूर्ण बनेको छ।

अनुगमन र पुनःस्थापनामा जोड

चाडपर्वका बेला बजारमा मूल्य र गुणस्तरको नियमित अनुगमन आवश्यक हुन्छ। सरकारले मूल्य सूची राखे–नराखेको, वस्तुको गुणस्तर र बिक्री मूल्यमा अनुचित वृद्धि भए–नभएको जाँच गर्नुपर्छ। तर मूल्य बढेको देखिएकै आधारमा अनुचित व्यापार भएको निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन। आपूर्ति, ढुवानी खर्च र थोक तथा खुद्रा मूल्यबीचको अन्तर पनि हेर्नुपर्छ।

सडक मर्मत र यातायात सञ्चालनबारे समयमै सूचना दिनु पनि उत्तिकै आवश्यक छ। बाढीपहिरोबाट प्रभावित परिवारलाई राहत र पुनःस्थापनामा सहयोग पुर्‍याउनुका साथै दैनिक उपभोग्य वस्तुको आपूर्ति नियमित राख्न सरकारले ध्यान दिनुपर्छ। सडक र पुलको दीर्घकालीन सुधार तथा कृषि उपज भण्डारणको व्यवस्था गर्न सके भविष्यमा यस्ता विपद्का बेला पर्ने दबाब कम गर्न सकिन्छ।

यसपालिको दसैँमा धेरै परिवारका लागि ठूलो भोज वा नयाँ लुगाभन्दा घर सुरक्षित रूपमा पुग्न पाउनु, परिवारसँग समय बिताउन सक्नु र दैनिक खर्च धान्न सक्नु नै मुख्य कुरा बनेको छ। बाढीपहिरोबाट प्रभावित परिवारका लागि घर र जीविकोपार्जन फेरि सम्हाल्ने आशा अझ महत्त्वपूर्ण छ।

दसैँको खुसी सबैले समान रूपमा अनुभव गर्न नसके पनि सहज यात्रा, उचित मूल्य र विपद् प्रभावितलाई समयमै सहयोग पुर्‍याउन सके चाडको चिन्ता केही कम गर्न सकिन्छ।