- चालु आर्थिक वर्षको पहिलो त्रैमासमा २० वाणिज्य बैंकको खुद नाफा ४५.५९ प्रतिशतले बढेर १९ अर्ब १४ करोड रुपैयाँ पुगेको छ।
- प्रोभिजनिङ रकममा आएको कमी र पुराना खराब कर्जा असुलीमा भएको सुधारले बैंकहरूको नाफा वृद्धिमा मुख्य योगदान पुर्याएको छ।
- नाफाको रकममा नबिल बैंक र वृद्धिदरमा राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक अगाडि देखिए पनि समग्र क्षेत्रको वितरणयोग्य नाफा अझै ऋणात्मक छ।
काठमाडौं। चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो त्रैमासमा वाणिज्य बैंकहरूको खुद नाफा उल्लेख्य रूपमा बढेको छ। सञ्चालनमा रहेका २० वाणिज्य बैंकले असोज मसान्तसम्म १९ अर्ब १४ करोड रुपैयाँ खुद नाफा कमाएका छन्। यो गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिको तुलनामा ४५.५९ प्रतिशत बढी हो।
बैंकहरूको नाफामा आएको वृद्धिले वित्तीय क्षेत्रमा सुधारको संकेत गरे पनि यसको आधार र निरन्तरताबारे भने प्रश्न उठेको छ। पुराना कर्जा असुलीमा सुधार, कर्जा नोक्सानी व्यवस्थाका लागि छुट्याउनुपर्ने रकममा कमी र नेपाल राष्ट्र बैंकको नीतिगत सहजीकरणले नाफा बढाउन सहयोग गरेका छन्। तर, नयाँ कर्जा विस्तार अपेक्षाकृत सुस्त रहनु, खराब कर्जाको जोखिम कायम रहनु र वितरणयोग्य नाफामा दबाब देखिनुले बैंकिङ क्षेत्रको सुधार अझै पूर्ण भइसकेको छैन भन्ने देखाउँछ।
नाफाको आकार, वृद्धिदर र वित्तीय सूचकका आधारमा नबिल, ग्लोबल आइएमई, राष्ट्रिय वाणिज्य, नेपाल इन्भेस्टमेन्ट मेगा र सानिमा बैंकको प्रदर्शन उल्लेखनीय देखिएको छ। यद्यपि, बढी नाफा कमाउनु र सेयर बजारमा लगानीका लागि आकर्षक हुनु फरक विषय हुन्। त्यसका लागि बैंकको आम्दानीको गुणस्तर, कर्जाको अवस्था, पुँजी पर्याप्तता, लाभांश क्षमता र सेयरको बजार मूल्यसमेत विश्लेषण गर्न आवश्यक हुन्छ।
कर्जा असुली र प्रोभिजनिङ घट्दा नाफामा सुधार
बैंकहरूको नाफा वृद्धिमा नयाँ कर्जा विस्तारभन्दा पुराना कर्जाको असुली र कर्जा नोक्सानी व्यवस्थाका लागि छुट्याउनुपर्ने रकममा आएको कमीको प्रभाव बढी देखिएको छ। गत आर्थिक वर्षको पहिलो त्रैमासमा बैंकहरूले कर्जा नोक्सानी व्यवस्थाका लागि २९ अर्ब २७ करोड रुपैयाँ छुट्याएका थिए। चालु आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा यस्तो रकम घटेर ११ अर्ब ९ करोड रुपैयाँमा सीमित भएको छ।
प्रोभिजनिङमा भएको कमीले बैंकहरूको नाफामा प्रत्यक्ष प्रभाव पारेको छ। यससँगै पुराना खराब कर्जाको असुली र केही कर्जाको जोखिम वर्गीकरणमा आएको परिवर्तनले पनि नाफा बढाउन सहयोग गरेको छ।
माछापुच्छ्रे बैंकका वरिष्ठ डेपुटी प्रमुख कार्यकारी अधिकृत प्रसिद्धराज अर्यालका अनुसार बैंकहरूले नयाँ कर्जा विस्तारमा सावधानी अपनाउँदै पुरानो कर्जा असुलीलाई प्राथमिकता दिएका छन्। पूर्वबैंकर परशुराम कुँवर क्षेत्री पनि नयाँ कर्जा प्रवाह सुस्त रहेको अवस्थामा पुरानो कर्जा असुलीले नाफा बढाउन सहयोग गरेको बताउँछन्।
यसबीच नेपाल राष्ट्र बैंकले असल कर्जामा गर्नुपर्ने कर्जा नोक्सानी व्यवस्था १.१२ प्रतिशतबाट घटाएर १ प्रतिशत कायम गरेको छ। त्यस्तै, समस्यामा परेका निर्माण व्यवसाय, घरजग्गा तथा व्यावसायिक क्षेत्रका निश्चित कर्जाको पुनर्तालिकीकरण र पुनर्संरचनामा समेत सहजीकरण गरिएको छ। यसले बैंकहरूको प्रोभिजनिङमा पर्ने दबाब घटाउन सहयोग गरेको छ।
तर, प्रोभिजनिङ घट्नु मात्रै कर्जाको जोखिम समाधान भएको प्रमाण होइन। नाफामा आएको सुधार वास्तविक कर्जा असुलीका कारण भएको हो वा नियामकीय सहजीकरण र नोक्सानी व्यवस्थामा आएको कमीका कारण हो भन्ने छुट्याएर हेर्नुपर्छ। आगामी त्रैमासमा पनि नाफा कायम राख्न बैंकहरूले नियमित आम्दानी बढाउनुका साथै खराब कर्जा नियन्त्रण र नयाँ कर्जा विस्तारमा ध्यान दिनुपर्नेछ।
नबिल नाफामा अगाडि, राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकको ठूलो सुधार
पहिलो त्रैमासको खुद नाफाका आधारमा नबिल बैंक पहिलो स्थानमा छ। बैंकले यस अवधिमा २ अर्ब ५५ करोड ५१ लाख रुपैयाँ खुद नाफा कमाएको छ, जुन गत वर्षको सोही अवधिको तुलनामा ४५.४ प्रतिशत बढी हो।
ग्लोबल आइएमई बैंक २ अर्ब ३१ करोड ३८ लाख रुपैयाँ नाफासहित दोस्रो स्थानमा छ। सरकारी स्वामित्वको राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकले १ अर्ब ६४ करोड ९८ लाख रुपैयाँ नाफा कमाउँदै तेस्रो स्थान हासिल गरेको छ।
राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकको नाफा गत वर्षको सोही अवधिमा ५८ करोड ८७ लाख रुपैयाँ थियो। यसरी हेर्दा रकमका आधारमा सबैभन्दा ठूलो नाफा वृद्धि गर्ने बैंक राष्ट्रिय वाणिज्य बनेको छ।
यसैगरी, एभरेस्ट बैंकले १ अर्ब २५ करोड २७ लाख, प्राइम कमर्सियल बैंकले १ अर्ब १८ करोड ७६ लाख, नेपाल इन्भेस्टमेन्ट मेगा बैंकले १ अर्ब १८ करोड १४ लाख, एनएमबी बैंकले १ अर्ब १६ करोड ४२ लाख र कृषि विकास बैंकले १ अर्ब ९ करोड २३ लाख रुपैयाँ खुद नाफा कमाएका छन्। सानिमा बैंकको नाफा १ अर्ब ५ करोड १४ लाख र कुमारी बैंकको १ अर्ब ७ करोड ४५ लाख रुपैयाँ पुगेको छ।
यस वर्ष पहिलो त्रैमासमै एक अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी नाफा कमाउने बैंकको संख्या १० पुगेको छ। गत वर्षको सोही अवधिमा यस्तो नाफा कमाउने बैंकको संख्या ६ मात्रै थियो।
नाफा वृद्धिदरमा सानिमासहितका बैंक अगाडि
कुल नाफाको आकारमा नबिल र ग्लोबल आइएमई अगाडि रहे पनि प्रतिशतका आधारमा नाफा वृद्धिमा अन्य बैंकले उल्लेखनीय सुधार गरेका छन्।
उपलब्ध तुलनात्मक विवरणअनुसार राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकको नाफा करिब १८० प्रतिशत, नेपाल इन्भेस्टमेन्ट मेगा बैंकको करिब १६२ प्रतिशत र कृषि विकास बैंकको करिब ९० प्रतिशतले बढेको छ। सिद्धार्थ बैंकको नाफा १६२.८ प्रतिशत र सानिमा बैंकको १३१.१३ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ।
त्यस्तै, लक्ष्मी सनराइज बैंकको नाफा ९६.६ प्रतिशत, प्रभु बैंकको ७७ प्रतिशत, नबिल बैंकको ४५.४ प्रतिशत, नेपाल बैंकको ४१.५ प्रतिशत र माछापुच्छ्रे बैंकको ३१.९ प्रतिशतले बढेको छ।
तर, सबै बैंकको नाफा बढेको छैन। एनएमबी बैंकको नाफा करिब ११ प्रतिशतले घटेर १ अर्ब १६ करोड ४२ लाख रुपैयाँमा सीमित भएको छ। प्राइम कमर्सियल बैंकको नाफा ५.६ प्रतिशत, स्ट्यान्डर्ड चार्टर्ड बैंकको करिब ३ प्रतिशत र हिमालयन बैंकको करिब २.६ प्रतिशतले घटेको छ।
सिटिजन्स बैंक भने गत वर्षको पहिलो त्रैमासमा २२ करोड ४ लाख रुपैयाँ घाटामा रहेकामा यस वर्ष १० करोड २७ लाख रुपैयाँ नाफामा फर्किएको छ। एनआईसी एसिया बैंकले १२ करोड ७४ लाख रुपैयाँ नाफा कमाएको छ, जुन गत वर्षको तुलनामा ४.३ प्रतिशत बढी हो।
नाफा वृद्धिदरमा देखिएको यो अन्तरले बैंकहरूको वित्तीय अवस्थामा समान सुधार नभएको स्पष्ट पार्छ। साथै, अघिल्लो वर्षको तुलनात्मक आधार कमजोर हुँदा सामान्य सुधारले पनि वृद्धिदर उच्च देखिन सक्छ। त्यसैले प्रतिशतका आधारमा मात्रै बैंकको सबलता मूल्याङ्कन गर्नु उचित हुँदैन।
उच्च नाफा कमाउने बैंकमा लगानीको सम्भावना
बैंकको नाफा लगानी विश्लेषणको महत्त्वपूर्ण आधार हो। नियमित रूपमा उच्च नाफा कमाउन सक्ने बैंकसँग पुँजी वृद्धि, व्यवसाय विस्तार, सम्भावित जोखिम व्यवस्थापन र सेयरधनीलाई प्रतिफल दिने क्षमता विकास गर्ने अवसर बढी हुन्छ।
नाफा निरन्तर बढ्दा प्रतिसेयर आम्दानी (ईपीएस) मा सुधार आउन सक्छ। यसले बैंकको आम्दानी क्षमता बढेको संकेत गर्छ। त्यस्तै, पर्याप्त सञ्चित नाफा र वितरणयोग्य नाफा भएका बैंकले लाभांश दिन सक्ने सम्भावना पनि तुलनात्मक रूपमा बढी हुन्छ।
यस दृष्टिले नबिल र ग्लोबल आइएमई बैंकको ठूलो नाफाले उनीहरूको व्यवसायको आकार र आम्दानी क्षमतालाई देखाउँछ। राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकको उल्लेखनीय नाफा वृद्धि र नेपाल इन्भेस्टमेन्ट मेगा तथा कृषि विकास बैंकको सुधार पनि सकारात्मक पक्ष हुन्।
तर, उच्च नाफा कमाउँदैमा कुनै बैंकको सेयर स्वतः आकर्षक हुन्छ भन्ने हुँदैन। नाफा नियमित बैंकिङ कारोबारबाट आएको हो वा कर्जा नोक्सानी व्यवस्थामा कमी र एकपटकको असुलीबाट आएको हो भन्ने विषय महत्त्वपूर्ण हुन्छ। खुद ब्याज आम्दानी, कर्जा विस्तार, खराब कर्जाको अवस्था, पुँजी पर्याप्तता र वितरणयोग्य नाफामा समेत सुधार देखिएमा मात्र नाफा वृद्धिलाई बलियो आधार मान्न सकिन्छ।
सानिमा बैंक : नाफा र कर्जाको गुणस्तरमा सुधार
पहिलो त्रैमासको वित्तीय विवरणमा सानिमा बैंकले उल्लेखनीय सुधार देखाएको छ। बैंकको खुद नाफा गत वर्षको करिब ४५ करोड ४९ लाख रुपैयाँबाट बढेर १ अर्ब ५ करोड १४ लाख रुपैयाँ पुगेको छ। यो १३१.१३ प्रतिशतको वृद्धि हो।
बैंकको वार्षिकीकरण गरिएको प्रतिसेयर आम्दानी (ईपीएस) २६.११ रुपैयाँ पुगेको छ। गत वर्षको सोही अवधिमा यस्तो ईपीएस १६.८८ रुपैयाँ थियो। यसले बैंकको प्रतिसेयर आम्दानी क्षमतामा सुधार आएको देखाउँछ।
सानिमा बैंकको अर्को सकारात्मक पक्ष कर्जाको गुणस्तरमा आएको सुधार हो। बैंकको खुद निष्क्रिय कर्जा अनुपात १.५८ प्रतिशतबाट घटेर १.०८ प्रतिशतमा झरेको छ। त्यस्तै, कोषको लागत ४.३२ प्रतिशतबाट घटेर ३.३५ प्रतिशतमा आएको छ।
कोषको लागत घट्दा बैंकले निक्षेपमा तिर्नुपर्ने ब्याज खर्च कम गर्न सक्छ। अन्य पक्ष अनुकूल रहेमा यसले खुद ब्याज आम्दानी र नाफामा सकारात्मक प्रभाव पार्छ। त्यसैगरी, खुद निष्क्रिय कर्जा अनुपात घट्नुले कर्जा जोखिम व्यवस्थापनमा सुधार आएको संकेत गर्छ।
तर, सानिमा बैंकको नाफा वृद्धिमा प्रोभिजनिङ घटेको प्रभाव पनि महत्त्वपूर्ण छ। बैंकले कर्जा नोक्सानी व्यवस्थाका लागि छुट्याएको रकम गत वर्षको तुलनामा ६५.४१ प्रतिशतले घटाएको छ। त्यसैले नाफामा आएको सम्पूर्ण सुधारलाई नियमित व्यवसाय विस्तारको परिणामका रूपमा व्याख्या गर्न मिल्दैन।
अर्कोतर्फ, बैंकको वितरणयोग्य नाफा अघिल्लो वर्षको २ अर्ब १३ करोड रुपैयाँबाट घटेर करिब १ अर्ब ९९ करोड रुपैयाँमा सीमित भएको छ। पुँजी पर्याप्तता अनुपात पनि १२.७६ प्रतिशतबाट घटेर १२.३७ प्रतिशतमा आएको छ।
यसले खुद नाफा र ईपीएसमा उल्लेखनीय सुधार भए पनि लाभांश क्षमता र पुँजी संरचनामा समानुपातिक सुधार हुन नसकेको देखाउँछ। त्यसैले आगामी त्रैमासमा कर्जा असुली, नियमित आम्दानी र पुँजी व्यवस्थापनमा बैंकले गर्ने प्रदर्शन महत्त्वपूर्ण हुनेछ।
सानिमा बैंकको सेयर : आकर्षणसँगै मूल्याङ्कनको प्रश्न
सानिमा बैंकको पहिलो त्रैमासको वित्तीय विवरणले यसलाई लगानीकर्ताले थप अध्ययन गर्न सक्ने बैंकका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ। नाफामा १३१ प्रतिशतभन्दा बढी वृद्धि, बढ्दो ईपीएस, घट्दो खुद निष्क्रिय कर्जा अनुपात र कम हुँदै गएको कोषको लागत यसका सकारात्मक पक्ष हुन्।
बैंकको प्रतिसेयर नेटवर्थ १८५.५४ रुपैयाँ रहेको छ। त्रैमासको अन्त्यमा यसको सेयर मूल्य ३९२.९० रुपैयाँ र मूल्य आम्दानी अनुपात (पीई रेसियो) १५.०५ गुणा रहेको विवरण छ।
पीई रेसियोले लगानीकर्ताले कम्पनीको एक रुपैयाँ आम्दानीका लागि बजारमा कति रुपैयाँ तिरिरहेका छन् भन्ने देखाउँछ। त्यसैले सानिमा बैंकको सेयर मूल्य उचित छ वा छैन भन्ने मूल्याङ्कन गर्दा यसको पीई अनुपातलाई अन्य बैंकसँग तुलना गर्नुपर्छ। यस्तो तुलना गर्दा समान मिति र समान गणना विधि प्रयोग गर्नु आवश्यक हुन्छ। ईपीएस बढ्दै जाँदा बजार मूल्य स्थिर रहेमा पीई अनुपात घट्न सक्छ, तर त्यसले मात्रै सेयर सस्तो भएको प्रमाणित गर्दैन।
नबिल र ग्लोबल आइएमई बैंकसँग तुलना गर्दा सानिमाको कुल नाफा कम छ। यसले ती दुई बैंकको व्यवसायको आकार र आम्दानीको परिमाण ठूलो रहेको देखाउँछ। तर, सानिमाको उच्च नाफा वृद्धिदर, घट्दो निष्क्रिय कर्जा र कम हुँदै गएको कोषको लागतले यसको वित्तीय प्रदर्शनमा आएको सुधारलाई देखाउँछ।
अर्थात्, नबिल र ग्लोबल आइएमईजस्ता ठूला बैंकले व्यवसायको आकार र कुल आम्दानीका आधारमा बलियो स्थिति देखाएका छन् भने सानिमाले नाफा वृद्धिदर र कर्जाको गुणस्तरमा आएको सुधारका आधारमा आफ्नो सम्भावना प्रस्तुत गरेको छ। लगानीकर्ताले यी पक्षलाई प्रतिसेयर आम्दानी, पीई अनुपात, नेटवर्थ र वितरणयोग्य नाफासँग जोडेर विश्लेषण गर्नुपर्छ।
लाभांश क्षमताका दृष्टिले भने सानिमा बैंकलाई सबैभन्दा अगाडि राख्न सकिँदैन। उदाहरणका लागि, एभरेस्ट बैंकको वितरणयोग्य नाफा करिब ३ अर्ब ८७ करोड ८८ लाख रुपैयाँ छ। सिद्धार्थ बैंकको ३ अर्ब ५७ करोड, नेपाल बैंकको २ अर्ब ७५ करोड, नबिल बैंकको २ अर्ब २६ करोड र एनएमबी बैंकको २ अर्ब २५ करोड रुपैयाँ वितरणयोग्य नाफा रहेको छ।
यसले सानिमा बैंकको लगानी सम्भावना सकारात्मक भए पनि लाभांश क्षमता, पुँजी पर्याप्तता र बजार मूल्यलाई बेवास्ता गर्न नमिल्ने देखाउँछ।
नाफा बढे पनि लाभांश क्षमतामा दबाब
समग्र बैंकिङ क्षेत्रको खुद नाफा बढे पनि लाभांश वितरण गर्न सक्ने क्षमतामा भने अपेक्षित सुधार देखिएको छैन। उपलब्ध वित्तीय विवरणअनुसार २० वाणिज्य बैंकको कुल वितरणयोग्य नाफा करिब ९ अर्ब ७ करोड रुपैयाँले ऋणात्मक छ।
विशेषगरी एनआईसी एसिया, हिमालयन, प्रभु, नेपाल इन्भेस्टमेन्ट मेगा र सिटिजन्स बैंकमा वितरणयोग्य नाफाको दबाब देखिएको छ। एनआईसी एसियाको वितरणयोग्य नाफा करिब १५ अर्ब ३९ करोड र हिमालयन बैंकको करिब ९ अर्ब ७९ करोड रुपैयाँले ऋणात्मक रहेको विवरण छ।
यसको विपरीत, एभरेस्ट, सिद्धार्थ, नेपाल बैंक, नबिल र एनएमबी बैंकको वितरणयोग्य नाफा तुलनात्मक रूपमा बलियो छ। यसले बैंकहरूको खुद नाफा र वास्तविक लाभांश वितरण क्षमताबीच ठूलो अन्तर रहेको देखाउँछ।
त्यसैले बैंकको त्रैमासिक नाफा बढेको आधारमा मात्रै लाभांशको अनुमान गर्नु उचित हुँदैन। सञ्चित नाफा, नियामकीय समायोजन, पुँजी पर्याप्तता र आगामी कर्जा विस्तारका लागि आवश्यक पुँजीलाई समेत ध्यान दिनुपर्छ।
नाफा वृद्धिलाई निरन्तरता दिनु मुख्य चुनौती
पहिलो त्रैमासको वित्तीय विवरणले वाणिज्य बैंकहरूको अवस्थामा सुधार देखाए पनि सबै बैंकको वित्तीय आधार समान रूपमा बलियो भएको छैन। नबिल र ग्लोबल आइएमई बैंक कुल नाफाका आधारमा अगाडि छन् भने राष्ट्रिय वाणिज्य र नेपाल इन्भेस्टमेन्ट मेगा बैंकले उल्लेखनीय नाफा वृद्धि गरेका छन्। एभरेस्ट, सिद्धार्थ, नेपाल बैंक र नबिल बैंकको वितरणयोग्य नाफा पनि तुलनात्मक रूपमा बलियो देखिएको छ।
त्यस्तै, सानिमा बैंकको नाफा वृद्धि, प्रतिसेयर आम्दानी र कर्जाको गुणस्तरमा आएको सुधारले यसलाई लगानीकर्ताको अध्ययन सूचीमा राख्न सकिने आधार दिएको छ। तर, प्रोभिजनिङमा आएको कमी, वितरणयोग्य नाफामा देखिएको गिरावट र पुँजी पर्याप्तता अनुपातमा आएको कमीलाई पनि उत्तिकै महत्त्व दिनुपर्छ।
लगानीकर्ताले बैंकको सेयर खरिद गर्नुअघि ईपीएस, पीई रेसियो, प्रतिसेयर नेटवर्थ, लाभांश इतिहास, निष्क्रिय कर्जा, पुँजी पर्याप्तता, वितरणयोग्य नाफा र बजार मूल्यलाई एकसाथ विश्लेषण गर्न आवश्यक छ। उच्च नाफा कमाएको तथ्यले मात्रै सेयरको मूल्य बढ्ने वा भविष्यमा राम्रो प्रतिफल सुनिश्चित हुने आधार प्रदान गर्दैन।
विशेषगरी नाफा वृद्धिको मुख्य कारण प्रोभिजनिङ घट्नु हो भने आगामी त्रैमासमा पनि त्यही स्तरको सुधार कायम रहन्छ भन्ने निश्चित हुँदैन। त्यसैले बैंकहरूले नियमित आम्दानी बढाउन, खराब कर्जा नियन्त्रण गर्न र उत्पादनशील क्षेत्रमा कर्जा विस्तार गर्न सक्ने क्षमता नै उनीहरूको दीर्घकालीन वित्तीय सबलताको मुख्य आधार हुनेछ।
समग्रमा, चालु आर्थिक वर्षको पहिलो त्रैमासमा बैंकिङ क्षेत्रमा नाफाको सुधार देखिए पनि त्यसको गुणस्तर र दिगोपन बैंकअनुसार फरक छ। अहिलेको नाफा वृद्धिलाई नियमित आम्दानीमा रूपान्तरण गर्नु, कर्जाको जोखिम नियन्त्रण गर्नु र सेयरधनीलाई दिगो प्रतिफल दिन सक्नु नै बैंकहरूका लागि मुख्य चुनौती हो।
