- यमपञ्चकको अवसरमा कुकुरलाई यमराजको दूत र वफादार साथीका रूपमा पूजाआजा गरी मीठा परिकार खुवाएर कुकुर तिहार मनाइयो।
- नरक चतुर्दशीका दिन आज बिहानै स्नान गरी यमदीप दान गर्नाले नरकको कष्ट भोग्नु नपर्ने शास्त्रीय मान्यताअनुसार विधिपूर्वक पूजा गरियो।
- यो पर्वले मानिस र जनावरबीचको प्रगाढ सम्बन्धलाई झल्काउँदै जनावरहरूप्रति दया, करुणा र सुरक्षाको सकारात्मक सन्देश प्रवाह गरेको छ।
काठमाडौं: नेपाली हिन्दू धर्मावलम्बीहरूले यमपञ्चक (तिहार) अन्तर्गत आज श्रद्धा र उल्लासका साथ कुकुर तिहार तथा नरक चतुर्दशी पर्व मनाएका छन्। यस अवसरमा घरपालुवा तथा सडकमा रहेका कुकुरहरूलाई फूलको माला पहिर्याइ, निधारमा अक्षता तथा टीका लगाई मीठा परिकारहरू खुवाएर विशेष पूजाआजा गरिएको छ।
कुकुर तिहार र धार्मिक मान्यता
हिन्दू धर्मशास्त्रअनुसार कुकुरलाई मृत्युका देवता यमराजको दूत तथा धर्म, निष्ठा र सुरक्षाको प्रतीकका रूपमा लिइन्छ। यमराजको ढोकामा ‘श्याम’ र ‘सबल’ नामका दुई कुकुर द्वारपालका रूपमा रहने शास्त्रीय मान्यता छ। कार्तिक कृष्ण चतुर्दशीका दिन कुकुरको पूजा गरी मीठा खानेकुरा खुवाएमा मृत्युपश्चात् यमलोकको यात्रा सहज हुने जनविश्वास रहिआएको छ।
त्यसैगरी, महाभारतको स्वर्गारोहण पर्वमा समेत धर्मराज युधिष्ठिरलाई अन्तिमसम्म एउटा कुकुरले साथ दिएको कथा उल्लेख छ। पछि सो कुकुर स्वयम् धर्मदेवता रहेको खुल्न आएको आख्यानले कुकुरलाई मानिसको सबैभन्दा इमानदार र वफादार साथीका रूपमा स्थापित गरेको छ।
तिथिको घटबढ र नरक चतुर्दशी
नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिका अध्यक्ष सहप्राडा पुरुषोत्तम भट्टराईका अनुसार, सूर्योदयकालमा चतुर्दशी तिथि परेको दिन कुकुर तिहार र नरक चतुर्दशी मनाउने धार्मिक विधान छ। यस वर्ष तिथिको घटबढका कारण यो पर्व यमपञ्चकको तेस्रो दिन पर्न गएको हो।
कुकुर तिहारका साथै आज नरक चतुर्दशी पर्व पनि विधिपूर्वक मनाइएको छ। यस अवसरमा बिहान अरुणोदयकालमा नदी, तलाउ वा पवित्र तीर्थस्थलमा स्नान गरी पितृका नाममा तर्पण दिने र दक्षिण दिशातर्फ फर्काएर यमदीप बाल्ने गरिन्छ। यसरी विधिपूर्वक स्नान गरी दीप बाल्नाले नरकको यातना भोग्नु नपर्ने धार्मिक विश्वास छ। यस परम्परालाई ‘नरके बगाउने’ पनि भनिन्छ।
यसका साथै, यमपञ्चकका पाँचै दिन शरीरमा तिलको तेल लगाएर स्नान गर्ने प्रचलन छ, जसलाई धार्मिक तथा आयुर्वेदिक दुवै दृष्टिकोणबाट स्वास्थ्यवर्धक मानिन्छ।
मानव र जनावरबीचको सम्बन्ध
कुकुर तिहारको परम्पराले धार्मिक आस्था मात्र नभई मानिस र जनावरबीचको अन्योन्याश्रित सम्बन्धलाई पनि उजागर गरेको छ। मानिसको आज्ञापालक, घरको पहरेदार र वफादार जनावरका रूपमा कुकुरले समाजमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्दै आएको छ।
वर्षमा एक दिन गरिने यो पूजाले जनावरहरूप्रति दयाभाव, संवेदनशीलता र जिम्मेवारीबोध गराउने सकारात्मक सन्देश दिन्छ। विज्ञहरूले वर्षमा एक दिन पूजा गर्नुका साथै कुकुरहरूलाई नियमित खाना, सुरक्षित आश्रय र आवश्यक स्वास्थ्योपचार उपलब्ध गराउनुपर्नेमा जोड दिएका छन्।
